Een nagesprek organiseren

Een gesprek na een voorstelling is in eerste instantie een moment van uitwisseling tussen makers en publiek, makers onderling of publiek onderling. Het is een soms begeleid gesprek dat je als maker of groep organiseert om inzicht te krijgen in hoe jouw voorstelling of bepaalde elementen hieruit werden ervaren. Nadien kan je die inzichten ook gebruiken als creatieve input. Een nagesprek kan daarnaast de mogelijkheid bieden aan makers om naar het brede publiek toe gebruikte elementen te kaderen in hun socio-culturele of historische context. Of het kan dienen als documentatiemethode. 

Een nagesprek kan verschillende doelen hebben. Misschien wil je als maker of groep: 

• samen met makers terugkijken op de voorstelling of het creatieproces;
• samen met makers input verzamelen voor de creatieve verderzetting van je concept;
• kennis en tradities rond een praktijk zichtbaar maken;
• beter begrijpen hoe het publiek de voorstelling ervaart.

Ook een combinatie van deze verschillende doelen is mogelijk. Als je weet waarom je een nagesprek wil organiseren, kan je ook beter bepalen wie je uitnodigt voor het gesprek. 

1. Reflectie op het creatieproces 

Een van de meest frequente redenen om een nagesprek vast te leggen, is om inzicht te krijgen of bieden in het creatieproces. In deze reflectie wordt er dus niet enkel gefocust op het eindresultaat van de voorstelling maar ook op: 

• hoe bepaalde creatieve keuzes worden begrepen;
• hoe makers het proces hebben ervaren (twijfels, intenties, keuzes);
• waar mogelijks verwarring ontstaat tijdens het creatieproces en/​of het eindproduct;
• welke elementen extra aandacht trekken. 

Het kijken naar het volledige creatieproces met publiek en/​of makers, kan later helpen bij: 

• heropvoeringen;
• verdere ontwikkelingen van het werk;
• reflectie op artistieke werkwijzen;
• terugblik op een artistieke carrière.

2. Zichtbaar maken van immaterieel erfgoed 

Door in een nagesprek aandacht te geven aan immateriële aspecten, kan je als maker of groep inzicht krijgen in wat de eigenheid van jouw praktijk bepaalt: Welke technieken, kennis en vaardigheden zijn zo vanzelfsprekend geworden dat ze zelden uitgesproken worden? Hoe hebben die zich doorheen de tijd ontwikkeld? En wat je wil vernieuwen of doorgeven aan volgende generaties?

In een nagesprek met het publiek krijgen deze thema’s vorm als verdieping van de beleving. Je licht een tipje van de sluier op: je kunt bijvoorbeeld een techniek benoemen, iets vertellen over hoe een stuk tot stand kwam, een keuze delen die het publiek niet zag maar wel voelde. Dat hoeft geen technische uitleg te zijn, het is eerder een uitnodiging om de onzichtbare laag achter het werk te waarderen. 

Je kan het publiek ook uitnodigen om zelf na te denken over wat er schuilgaat achter het werk, bijvoorbeeld door te vragen: Wat denk je dat er nodig was om dit te maken of doen? Of je laat het hen voelen door hen iets te laten proberen: een pop manipuleren, een instrument aanraken, een beweging herhalen. Zo wordt de onzichtbare laag niet alleen benoemd, maar even voelbaar. 

In een nagesprek tussen makers onderling is er ruimte voor diepere reflectie. Je zou kunnen vragen: op welke manieren wordt kennis doorgegeven, wat is er doorheen de jaren veranderd, welke praktijken zijn zo vanzelfsprekend geworden dat ze nooit meer uitgesproken worden? Zo maak je impliciete kennis expliciet. Je kunt hiervoor ook andere makers van verschillende generaties uitnodigen, zo krijg je mogelijk nieuwe inzichten. 

3. Uitpakken en contextualiseren van jouw praktijk 

Een nagesprek organiseren met het bredere publiek kan ook een manier zijn om uit te pakken met wat jouw muziek of podiumkunst uniek maakt. Wil je bijvoorbeeld meer zichtbaarheid geven aan instrumenten die onmisbaar zijn voor jouw praktijk of een bepaalde klederdracht die betekenis toevoegt? Een gesprek na de voorstelling kan helpen om specifieke aspecten of bredere praktijken onder de aandacht te brengen. 

Ook wanneer je gebruik maakt van cultureel bepaalde elementen, zoals technieken, materialen of tradities, is een nagesprek een goede gelegenheid om deze te contextualiseren en mogelijke stereotypering tegen te gaan. 

4. Publieksbeleving 

Een nagesprek kan ook focussen op de beleving van het publiek waar je hen de ruimte geeft om hun interpretaties te delen. De nadruk ligt hier minder op het verklaren van keuzes die je maakte op scène. Je wil vooral horen hoe die zijn overgekomen. Het kan dan ingaan op vragen als: 

• Welke beelden of momenten bleven hangen en waarom?
• Welke interpretaties ontstaan er bij het publiek?
• Hoe interpreteren verschillende publieksgroepen eenzelfde werk anders? 
• Hoe worden bepaalde creatieve keuzes geïnterpreteerd? 

Je kan er ook voor kiezen om het nagesprek vast te leggen en zo onderdeel te maken van de documentatie over jouw voorstelling of bredere praktijk. De keuze om wel of niet te documenteren doorloopt verschillende denkpistes. Onze praktijkgids neemt je mee in enkele van deze denkpistes. 

Als je beslist om te documenteren, zorg er dan voor dat de documentatie raadpleegbaar en verstaanbaar blijft voor jezelf en/​of anderen in de toekomst. 

1. Het gesprek documenteren 

Een gesprek vastleggen, kan op verschillende manieren. Kijk ook naar wat er praktisch haalbaar is voor jou of de groep: 

• audio- of video-opname;
• schriftelijke notities door een moderator;
• verzamelde deelnemersnotities (post-its, mindmaps, tekeningen …);
• korte interviews of voice-notes na afloop;
• een combinatie van deze opties.

2. Bredere documentatiestrategie 

Het is goed om naast het vastleggen van het nagesprek zelf, extra documentatiemateriaal te voorzien. Je kan verschillende types van extra materiaal vastleggen waardoor het nagesprek inzicht biedt in het bredere geheel van jouw praktijk of de voorstelling: 

• geschreven materiaal of foto’s van tijdens het nagesprek;
• audio- of videoregistratie van de voorstelling en/​of repetities;
• repetitieverslagen of notities;
• interviews met makers en publiek;
• beeldmateriaal van scenografie of kostumering;
• programmabrochures en ander communicatiemateriaal (digitaal of fysiek).

Bekijk ook zeker onze andere pagina’s over documenteren. Deze geven inzicht in diverse invalshoeken achter documenteren, stellen verschillende praktijkvoorbeelden en tools voor over het documenteren van creatieve praktijken, van artistieke nalatenschappen en van erfgoed. 

3. Duurzaam bewaren en rechten 

Eens je het nagesprek hebt vastgelegd, wil je dit natuurlijk in de toekomst opnieuw kunnen raadplegen. Je beslist zelf of je de documentatie enkel voor jezelf houdt, voor anderen in jouw organisatie of daarbuiten. Daarom is het goed om het duurzaam te bewaren. Je kan bij CEMPER terecht voor een heel aantal praktische tips rond opslag en ordening van materiaal. Neem zeker een kijkje op onze pagina’s Goed bewaren en Digitaal bewaren. 

Vergeet ook niet dat het vastleggen van een gesprek betekent dat je toestemming moet vragen aan deelnemers voor zowel de registratie als mogelijk gebruik en/​of publicatie nadien. Geen zorgen, CEMPER voorziet duidelijke richtlijnen rond auteursrecht en portretrecht.