Onderzoeksrapport folk-, volks- en werelddans

CEMPER voert een onderzoek naar folk‑, volks- en werelddans in Vlaanderen en de manieren waarop deze tradities doorgegeven kunnen worden aan toekomstige generaties. In het kader van dit onderzoek hebben we een enquête verspreid via verschillende kanalen, waarop we 75 antwoorden ontvingen. Daarnaast deden we 11 individuele interviews en een rondetafelgesprek. We willen alle deelnemers hartelijk bedanken voor hun waardevolle bijdragen.

Alle resultaten verwerkten we in een rapport. Het rapport biedt inzicht in de sociale danspraktijken in Vlaanderen en belicht wat volgens de respondenten goed gaat en wat beter kan om folk‑, volks- en werelddans in Vlaanderen te borgen. Te druk met dansen om het rapport te lezen? We delen hieronder al de belangrijkste bevindingen.

Uit ons onderzoek blijkt dat persoonlijke connecties essentieel zijn voor het doorgeven van folk- en volksdans. Volksdans wordt vaak binnen families gedeeld, terwijl balfolk vooral via vriendenkringen verspreid wordt. Voor een duurzame toekomst is het versterken en verbreden van deze sociale netwerken van belang.

Versterkte samenwerking binnen de diverse dansgemeenschappen is essentieel om de sector als geheel krachtiger te maken. Kennis delen, gezamenlijke evenementen organiseren en elkaars initiatieven ondersteunen, kunnen helpen om toekomst te geven aan deze dansen.

De folk- en volksdansgemeenschap in Vlaanderen staat voor diverse uitdagingen die om een gerichte aanpak vragen. Het documenteren en goed bewaren van dansen is essentieel om het levende erfgoed duurzaam te borgen, maar laat momenteel nog te wensen over. Een zorgwekkende trend is de afname van optreedkansen voor volksdansgroepen. Dit zorgt voor een negatieve spiraal: minder actieve groepen leiden tot minder bals en evenementen, wat op zijn beurt de zichtbaarheid en aantrekkingskracht van deze dansvorm verder vermindert. Tegelijkertijd wordt het voor volksdans steeds moeilijker om nieuwe muzikanten en jonge leden aan te trekken. Etnisch-culturele minderheden zijn ondervertegenwoordigd in zowel volks- als folkdans.

Er zijn tal van organisatorische uitdagingen die het moeilijk maken om bals te organiseren en de kostprijs toegankelijk te houden. Hoewel de meeste groepen toegang hebben tot danszalen, zijn er zorgen over kostprijs, vloerkwaliteit en bereikbaarheid. Sabam vormt een financiële hindernis voor veel organisatoren. Subsidies en ondersteuning zijn cruciaal, maar aanvraagprocedures blijven vaak onduidelijk voor zowel formele als informele verenigingen. Naast deze praktische drempels spelen ook andere aandachtspunten, zoals het garanderen van de veiligheid op de dansvloer.

Om deze uitdagingen het hoofd te bieden, zijn er verschillende oplossingen en ideeën geopperd door de deelnemers aan het onderzoek:

• Sensibilisering van lokale besturen om oog te hebben voor volks- en folkdans bij de organisatie van evenementen.
• Samenwerking tussen overkoepelende organisaties kan de impact van initiatieven, zoals promotie, vergroten.
• Onderwijs en jeugdbewegingen kunnen een belangrijkere rol spelen in de overdracht van danstradities.
• Het systematisch vastleggen van dansen op beeld en in schrift — en dit toegankelijk maken — ondersteunt het doorgeven aan volgende generaties.
• Het behoud van ervaren vrijwilligers en de werving van nieuwe vrijwilligers is cruciaal voor een bloeiende danscultuur.
• De toegankelijkheid van volksdans kan worden verbeterd door terug te grijpen naar eenvoudigere gemeenschapsdansen, die een lagere instapdrempel bieden voor nieuwkomers.
• Actief delen van positieve ervaringen en verhalen via verschillende kanalen om negatieve stereotypering tegen te gaan en een beter beeld te scheppen van de waarde van folk- en volksdans.

Er zijn al verschillende waardevolle initiatieven die bijdragen aan het levend houden van folk- en volksdans, waaronder workshops in scholen, symposia, jeugdkampen en regionale samenwerkingsprojecten. De sterke inzet van vrijwilligers, het gevarieerde aanbod aan activiteiten en het enthousiasme onder de betrokkenen zijn belangrijke succesfactoren.

Er liggen nog kansen in bredere promotie en zichtbaarheid, het in de kijker zetten van de sterke sociale verbondenheid, onderlinge samenwerking en uitwisseling, samenwerking met onderwijs en culturele instellingen zoals musea.

In verschillende thematische sessies bouwen we voort op de resultaten van het onderzoek. Samen denken we na over acties die bijdragen aan een duurzame toekomst van volks- en folkdans in Vlaanderen. We zullen ons richten op thema’s als: het vergroten van zichtbaarheid, het bevorderen van uitwisseling en samenwerking én het aantrekken van nieuwe generaties dansers. Wil je graag deelnemen? Heb je opmerkingen of vragen over dit rapport, de vervolgstappen, of over immaterieel erfgoed in het algemeen? Neem dan gerust contact met ons op.