Verslag | Soundwest: vormingstraject voor muziekverenigingen in Zuid-West-Vlaanderen
In 2026 brengt het cultuur- en erfgoedplatform Zuidwest met het project Soundwest de rijke muziekgeschiedenis tot leven. Via uiteenlopende initiatieven zoals muzikale verhalen, creaties, opnames, bewaarbegeleiding, interviews en publieksprojecten wordt dit erfgoed niet alleen zichtbaar gemaakt, maar ook doorgegeven aan toekomstige generaties. Binnen dit project nam CEMPER het vormingstraject voor zijn rekening.
Noden en vragen uit het veld
Muziekbeoefenaars bouwen doorheen de jaren vaak een waardevol archief op. Maar hoe bewaar je dit materiaal nu best? Hoe krijg je grip op het archiefmateriaal dat je erfde van vroegere generaties? En wat met auteursrechten, portretrechten en GDPR? Daarnaast stellen zich ook vragen over digitale duurzaamheid: hoe draag je zorg voor de digitale documenten die je nu creëert? Moet je alles digitaliseren om het veilig te stellen? Tot slot is er ook het immateriële luik: hoe herken en borg je levende muziekpraktijken voor de toekomst?
Tijdens het vormingstraject gingen we samen met 25 leden van muziekverenigingen uit de regio op zoek naar antwoorden. De sessies werden voorbereid op basis van een voorafgaande enquête, zodat ze maximaal konden inspelen op de noden en vragen die lokaal leven. De deelnemers luisterden niet alleen, maar gingen ook actief met elkaar in gesprek en wisselden ervaringen uit.
Vier sessies rond erfgoedzorg
Fysiek archief
Op maandag 16 februari 2026 vond de eerste sessie plaats bij de Koninklijke Fanfare Sint-Cecilia in Deerlijk. Deze sessie stond in het teken van het fysiek archief. De deelnemers van muziekverenigingen in de regio kregen antwoorden op hoe je een overzicht van je archief maakt, hoe je materiaal kan ordenen, wat je best kan bewaren en hoe je dit duurzaam kan doen.
Het werd duidelijk dat vele deelnemers al systemen hadden uitgewerkt voor het bewaren van hun fysiek archiefmateriaal. Anderen konden inspiratie opdoen uit de voorbeelden en ervaringen van de groep. Tijdens de pauze konden we zelfs een kijkje nemen in de partituurbibliotheek van onze gastvereniging. Ze deelden hun beschrijvingssysteem met plezier als voorbeeld!
Digitaal archief
De tweede sessie vond plaats op 3 maart in het repetitielokaal van het Koninklijk Bevers Harmonieorkest. Deze sessie ging in op digitaal archiveren: Hoe kan je zorgen dat dit niet verloren gaat? Kan je dit best lokaal of in een cloud bewaren? Hoe werk je een goede mappenstructuur uit? En wat met websites en sociale media?
Ook tijdens de tweede sessie deelden de verenigingen graag hun manier van aanpakken. In vele verenigingen bleek er wel iemand actief met IT-kennis. Dit kan zeker handig zijn bij het uitwerken van een strategie voor het digitale archief! We bespraken in groep onder meer de verschillende clouddiensten die gebruikt worden, hoe je een back-up maakt van het digitale archief en afspraken rond map- en bestandsnamen en bestandsformaten.
Uitpakken met je archief
De derde sessie, op 18 maart 2026 bij Koninklijke Fanfare Hoger Op in Sint-Eloois-Vijve, ging verder in op rechten, duurzaam digitaliseren en op het uitpakken met je archief. Wat kun je doen met je duurzaam bewaarde archief? Wanneer is het wel of niet nuttig om te digitaliseren?
Voor je gaat digitaliseren of je archief beschikbaar stelt, is het belangrijk om je bewust te zijn van de rechten die erop rusten. Het kan een hele uitdaging zijn voor een vereniging om hiervoor een haalbare aanpak te ontwikkelen. De deelnemers stelden hierover dan ook veel vragen. Ook wie digitaliseert, moet met veel aspecten rekening houden. Een aantal verenigingen hadden reeds partituren gedigitaliseerd en lichtten hun aanpak toe. Tot slot bespraken we verschillende mogelijkheden om je erfgoed te tonen aan een publiek. Een aantal van de aanwezige verenigingen wisselden hierover hun ervaringen uit, en we brachten ook andere voorbeelden uit de regio samen, zoals enkele publicaties in samenwerking met heemkundige kringen.
Immaterieel erfgoed
De vierde en laatste sessie, op 2 april bij Koninklijke Muziek Vereniging de Leliezonen, zoomde in op immaterieel erfgoed en hoe je dit kan borgen. Samen met de deelnemers verkenden we mogelijke acties vanuit de noden die de muziekverenigingen ervaren, zoals het betrekken en behouden van jongeren, het versterken van samenwerkingen, het vergroten van zichtbaarheid en het creëren van gedeelde momenten.
Uit de groep kwamen inspirerende praktijken naar voren: concerten samen met leerlingen uit de lagere school om hen kennis te laten maken met de harmonie, overlegmomenten tussen muziekverenigingen en de muziekacademie om de samenwerking te verbeteren, en thematische concerten, bijvoorbeeld rond ‘queer’, om nieuwe doelgroepen aan te spreken.
Erfgoedzorg leeft
Het vormingstraject binnen Soundwest maakte duidelijk dat erfgoedzorg leeft bij muziekverenigingen in Zuid-West-Vlaanderen, maar ook dat er nood is aan tips, uitwisseling en ondersteuning. Door kennis te delen en praktijken uit te wisselen, groeide niet alleen het inzicht in hoe je met erfgoed kan omgaan, maar ook het besef dat samenwerking een belangrijke rol speelt in duurzame erfgoedzorg.
De deelnemers gaven aan dat ze veel van elkaar leren en deze uitwisseling in de toekomst graag willen verderzetten. Daarmee vormt dit traject niet alleen een antwoord op concrete vragen rond archief en erfgoed, maar ook een aanzet tot een sterker, meer verbonden netwerk van muziekverenigingen in de regio.
Ook interessant
Rataplan: Thuis in de living
De YouYou Groep in Brussel: stemmen die verbinden
Steun de erkenning van circus als immaterieel cultureel erfgoed
