Open brief van makers: "Knip in de basis van het culturele ecosysteem en je maakt ons, makers, vleugellam"

Na alle boze brieven van mensen die geraakt zijn door de culturele besparingen, hier eindelijk een briefje van de mensen die wél goed uit deze ronde zijn gekomen: de makers. Met het geld veilig in de zakken en een kus van de juf erbovenop. ​“De kern van het cultuurbeleid”, noemde cultuurminister Caroline Gennez (Vooruit) ons.

Daarvoor zouden we nu wellicht dankbaar moeten knikken. Stilletjes verder werken alsof er niets gebeurd is, om zelf niet in de kijker te lopen. Alleen lukt het velen van ons niet. Want in theorie worden wij inderdaad gespaard. Maar in werkelijkheid zijn wij, toch de kern van het cultuurbeleid, in onze kern geraakt.

Natuurlijk vinden wij besparingen op cultuur nooit een goed idee, in geen enkel deel van de sector. Dat punt hebben we al meermaals gemaakt: een gemeenschap die niet meer investeert in cultuur, gaat failliet. We begrijpen dat de overheid keuzes moet maken, maar keuzes zijn nooit neutraal. Ze tonen wat een samenleving belangrijk vindt, en wat ze bereid is te verliezen.

Maar door de archiefinstellingen te halveren, ligt wel de hele cultuursector op het hakblok.

Financieel worden de kunsten en de makers vandaag inderdaad gespaard, maar in de praktijk worden we lamgelegd. De theatervoorstellingen, graphic novels, festivals, concerten, romans en dichtbundels, tentoonstellingen, films en documentaires, podcasts en beeldende kunstwerken: hoe denkt men dat wij die allemaal ​‘maken’? Op ons geniale eentje? Met onze neus in de lucht, hier en daar wat Vlaamse klei uit de grond trekkend?

Het zal misschien verbazen, maar cultuurmakers doen ook onderzoek, hebben structuren nodig om binnen te creëren, met zicht op de voetsporen waarin ze treden, contacten in verschillende lagen van de bevolking, in een ecosysteem dat uitdaagt en voedt. Erfgoedwerkers maken daar niet alleen een belangrijk deel van uit. Ze nemen een rol op die niet zomaar kan vervangen worden: zij creëren de toegangspoorten tot het verleden.

De voorstelling die nu gemaakt wordt van een cultuuroorlog tussen de ​‘werkende’ (zogezegd conservatieve) erfgoedsector en de ​‘makende’ (zogezegd progressieve) kunsten, botst volledig met onze beleving en is bovendien gruwelijk achterhaald. Alsof cultuurmakers niet met het verleden bezig zijn? In de internationale kunstwereld spreekt men zelfs al enige tijd van de archival turn: kunstenaars uit alle disciplines trekken naar het archief om onderzoek te doen, geven archiefstukken een centrale plaats in hun voorstellingen of dagen het publiek uit om stil te staan bij de duurzaamheid van hun werk.

Wie vandaag thema’s als kolonialisme, migratie, sociale strijd of mensenrechten wil aansnijden, kan al helemaal niet verder zonder toegang tot archieven. Ze maken het mogelijk om officiële geschiedenissen te bevragen, vergeten stemmen hoorbaar te maken en machtsverhoudingen bloot te leggen. Een overheid die kunstenaars zegt te beschermen, maar de bronnen van hun kritisch onderzoek afbouwt, beschermt vooral de kunst die geen lastige vragen stelt. Het archief is niet alleen een bron van kennis, maar ook een instrument van tegenspraak. En dus fundamenteel voor de democratie.

Ons opdelen in ​‘makers’ en ​‘werkers’ is niet alleen oneerbiedig tegenover ons, maar vooral tegenover de vele experts, conservatoren, onderzoekers, publiekswerkers die onze erkende bewaarinstellingen draaiend houden. Hoeveel van hen blijven er na deze besparingsronde in Vlaanderen over? Het riedeltje dat de andere bestuursniveaus dat wel zullen opvangen, is gewoon de rol van beul doorschuiven. Het voorstel om de zogenoemde ​‘kleurarchieven’ (Amsab-ISG, Liberas, ADVN en Kadoc) te laten redden door hun ​‘ideologische omkadering’, is al helemaal van de pot gerukt. Daarmee stapt Vlaanderen niet alleen zelf veertig jaar terug in de tijd, maar verhuist het internationaal ook van de eerste rij naar de achterste bank. In landen waar dit zo georganiseerd is, zijn organisaties en kunstenaars volledig afhankelijk van giften om hun eigen geschiedenis, vaak zonder professionele ondersteuning, te bewaren. Is dit waar we in Vlaanderen naartoe willen?

Want ook op dat punt treffen deze besparingen ons als makers rechtstreeks: onze erfenis. In tegenstelling tot hoe we vandaag worden afgeschilderd, zijn cultuurmakers niet alleen met het heden bezig, maar ook met de toekomst. Niet de-volgende-verkiezingen-toekomst waar het vandaag allemaal om lijkt te draaien, maar wel de-volgende-generaties-toekomst waar het de samenleving om te doen is. Wij creëren met de blik op morgen, met oog voor duurzaamheid en hoop om bewaard te worden. Als de archieven met de helft van de mensen verder moeten, op welke taken denkt u dat ze zullen besparen? Op de bewaring van de collecties die er al liggen, of het opnemen van collecties die nu gevormd worden? Zal er van onze generatie makers wel iets bewaard blijven? Of zullen kunsthistorici van de toekomst naar deze periode verwijzen als ​“Het Gat van Gennez”?

Na alle boze brieven van mensen die rechtstreeks geraakt zijn door de besparingen, is er hier dus nog eentje. Als cultuurmakers ​‘maken’ wij in essentie immers verbindingen tussen het verleden, heden en toekomst van de samenleving. Hoe kunnen wij die kerntaak vervullen zonder toegang tot historische bronnen, terwijl we tegelijk afgesneden zijn van de mogelijkheid op bewaring?

In het heden blijven we inderdaad nog eventjes overeind. Maar tot wanneer? Tot de volgende besparingsronde? Of tot er beleidsmakers opstaan die begrijpen dat het culturele ecosysteem in Vlaanderen geen taart is om te versnijden, maar een weefsel om te voeden: het onmisbare doorgeefluik tussen vandaag en morgen, ondeelbaar in al haar diversiteit, met makende werkers en werkende makers, die samen de democratie bewaken.

Tina De Gendt, auteur en historica
Chokri Ben Chikha, acteur en theatermaker
Tom Lanoye, auteur
Fien Troch, regisseur
Bart Van Loo, auteur
Josse De Pauw, acteur/​auteur
Wannes Cappelle, singer-songwriter
Hilde Van Mieghem, actrice, regisseur en schrijver
Michael R. Roskam, filmregisseur en scenarist
Jeroen Olyslaegers, auteur
Barbara Sarafian, actrice en auteur
Stefan Hertmans, auteur
Wouter Deprez, cabaretier
Maaike Cafmeyer, actrice en maker
Stijn Coninx, filmmaker
Alain Platel, regisseur en choreograaf
Gaea Schoeters, auteur
Jelle De Beule, acteur, comedy- en televisiemaker
Peter Verhelst, auteur
Johan Grimonprez, regisseur en curator
Dalilla Hermans, schrijver & multidisciplinair kunstenaar
Erwin Mortier, auteur
Tijs Vanneste, tattoo-artiest, muzikant en tv-maker
Lidewij Nuitten, documentairemaker
Saskia De Coster, auteur
Tom Dewispelaere, acteur
Fleur Pierets, schrijver en filmmaker
Maud Vanhauwaert, auteur
Alicja Gescinska, filosofe en auteur
Kat Steppe, regisseur en scenarist
Jaouad Alloul, multidisciplinaire kunstenaar
Joke van Leeuwen, auteur, dichter, tekenaar, performer
Kristien Hemmerechts, schrijver
Dominique Deruddere, filmmaker
Geert Van Rampelberg, acteur
An Pierlé, componist en muzikant
Anne Provoost, schrijver
Jan Hautekiet, muzikant
Delphine Lecompte, auteur
Wim Opbrouck, acteur
Sien Eggers, actrice en theatermaker
Ish Ait Hamou, auteur
Lieve Blancquaert, fotograaf
Charlotte De Bruyne, actrice
Peter Vermeersch, muzikant
Anne Somers, actrice
Kadir Ferati Balci, Regisseur
Tine Roggeman, actrice
Åsa Lie, beeldend kunstenaar
Jean-Claude Van Rijckeghem, auteur en scenarist
Tania Berkovitch, producent & strategisch zakelijk manager
Ief Gilis, theatermaker De Wenkbrauwerij
Kathy Holvoet, audiovisuele contentcreator voor Danse La Pluie
Klaus Verscheure, kunstenaar en curator
Koen van Kaam, artistieke leiding Zuidpool
Ingrid Schildermans, documentairemaker bij VRT
Lot Doms, beeldend kunstenaar
Nathalie Teirlinck, regisseur
Rashif El Kaoui, acteur, rapper, podcastmaker en schrijver
Dominique Willaert, theatermaker en auteur
Jan Decorte & Sigrid Vinks, kunstenaars
Hind Eljadid, woordkunstenaar
Tom Naegels, auteur
Charlotte Van den Broeck, schrijver
Koenraad Tinel, kunstenaar
Heleen Debruyne, auteur, columniste en radiomaker
Marc de Bel, schrijver
Jan Swerts, componist en muzikant
Annelies Verbeke, auteur
Raf Njotea, scenarist
Chris Thys, actrice
Barbara Raes, rituelenmaker
Christophe Vekeman, auteur
Pieter De Poortere, illustrator en visueel kunstenaar
Gianni Marzo, televisiemaker en muzikant
Kaat Pype, visueel kunstenaar
Filip Claus, fotojournalist
Yves Degryse, regisseur
Lara Taveirne, schrijfster
Hannah De Meyer, theatermaker
Gideon Kiefer, kunstenaar
Aline Sax, auteur
Regula Ysewijn, auteur en fotograaf
Gertjan Van Hellemont, muzikant
Maarten Inghels, kunstenaar en schrijver
Luk De Bruyker, theatermaker
Koen Peeters, auteur
Gert Dooreman, graficus en vormgever
Monica van Paemel, auteur
Erik Vlaminck, auteur
Kyoko Scholiers, theater- en filmmaker, actrice
Barbara Claes, theatermaker
Sarah Vandeursen, maker
Yorgos Tsakiridis, muzikant
Dries Segers, beeldend kunstenaar
Fikry El Azzouzi, auteur
Dirk Verhofstadt, auteur
Peter de Cupere, kunstenaar en onderzoeker
Robby Cleiren, acteur
Frank Vercruyssen, acteur
Jo Hens, acteur en zanger
Stefaan Van Brabandt, schrijver-regisseur
Willy Thomas, acteur
Mark Schaevers, auteur
Sarah Vanagt, filmmaker
Els Beerten, auteur
Marc Vanrunxt, choreograaf
Koen Aerts, schrijver en historicus
Max Greyson, auteur
Geert Hunaerts, acteur
Patrice Toye, filmmaker
Eric Rinckhout, auteur en curator
Diane Broeckhoven, auteur
Maud Bekaert, ambachtsvrouw
Koen Broucke, beeldend kunstenaar
Anneleen Van Offel, auteur
Julie Delrue, actrice en theatermaker
Michiel Vandevelde, choreograaf
Lotte Dodion, dichter en literair maker
Wim Claeys, zanger van Gents erfgoed
Luk Bastiaens, muzikant & hoofdredacteur Vlaams cultureel-erfgoedtijdschrift Orgelkunst
Jeroen Janssen, tekenend journalist en stripauteur
Tine Hens, auteur ​‘Archief van mogelijk verlies’
Benjamin Vandewalle, choreograaf
Kristien De Proost, schrijver en theatermaker
Jan Leyssens, auteur en ontwerper
Matthijs de Ridder, voorzitter van de Vlaamse auteursvereniging, schrijver, dichter, Paul Van Ostatijen Genootschap
Walter Verdin, muziek- en videomaker
Marc Reugebrink, auteur
Sigrid Bousset, dramaturg, curator en cultureel manager
Geert Clerbout, documentairemaker en historicus
Jeroen Theunissen, auteur
Anouck Luyten, actrice
Wim Catrysse, kunstenaar
Eric Min, auteur
Jeroen Wijnendaele, publiekshistoricus
Ftouma Laayoune, mode- en textielontwerpster en oprichtster van Njord Sewforlife Empowerment vzw
Paul Verrept, auteur
Diane De Keyzer, non-fictie auteur en verteller
Christophe Busch, onderzoeker en auteur
Hilde Keteleer, auteur en vertaler
Els Snick, auteur en literair vertaler
Jan Hertoghs, auteur
Lotte Lola Vermeer, auteur en theatermaker
Toon Horsten, auteur
Hendrik Lebon, choreograaf
Guy Kokken, fotograaf en muzikant
Don Moussa Pandzou, auteur en reportagemaker
Arthur Cordier, kunstenaar
Tülin Erkan, auteur
Sem Van Hellemont, tv-maker en muzikant
Ludo De Brabander, auteur en vredesactivist
Filip Standaert Stadeus, curator en regisseur
Geert Bonne, fotograaf en muzikant
Dimitri Bontenakel, schrijver
Jana Roos, scenograaf en beeldend kunstenaar
Vincent Van Meenen, auteur
Helena Elshout, theatermaker
Laura Cortese, muzikant
Peter Holvoet-Hanssen en Noëlla Elpers, auteurs
Caroline Vincart, fotograaf-kunstenaar en curator
Lieven Thyrion,cultuurmanager
Ellen Van Pelt, schrijfster
Annelies Vereecke, theatermaker
Wouter Vandenabeele, componist en muzikant
Eli Elise Hoopman, auteur
Wim Piqueur, fotograaf en videomaker
Guy Lamon, Hart Boven Hard Gent
Ann De Craemer, auteur
Kobe Van Herwegen, theatermaker en goochelhistoricus
Stef Heeren, componist en muzikant
Ingrid Vander Veken, auteur
Koen Van Bockstal, auteur en ex-directeur Literatuur Vlaanderen en VAF
Michiel Devijver, fotograaf
Ine Van Nuffel, Trefpunt Festival
Joke Van Caesbroeck, journalist en columnist
Ferenc Balcaen, theatermaker
Martijn Vanbuel, componist en muzikant
Jonathan van der Horst, auteur en maker
Elise Debrock, schilder
Dany Neudt, oprichter Helden van het Verzet
Willem van Zadelhoff, auteur
Lieselot Siddiki, theatermaker
Wim Wabbes, oud-artistiek directeur Ha Concerts
Leen Verheyen, auteur
Ilke Cop, kunstenaar
Michèle Magema, artistiek onderzoeker
Hans Claus, dichter
Joeri Happel, theatermaker
Ewout Pierreux, muzikant
Anke Verschueren, schrijver en maker
Annelies Van Damme, kunstenaar
Steve Salembier, maker
Marthe Nelissen, auteur, literair vertaler en maker
Jonas Van Thielen, acteur
Bart De Lausnay, muzikant
Yousra Benfquih, schrijver
Ulrike Bolenz, kunstenaar
Johan De Vos, stichter van STOFFvzw
Marleen Nelen, auteur
Simon D’Huyvetter, acteur, theatermaker
Bruno De Groote, muzikant
Randoald Sabbe, beeldend kunstenaar
Arne Hindryckx, Trefpunt Festival
Leen Huet, auteur
Nikolas Lestaeghe, theatermaker
Michel Goessens, muzikant en fotograaf
Lode Laperre, kunstenaar
Merel Conaert, Trefpunt Festival
Koen Galle, auteur en uitgever
Bérengère Bodin, choreografe
Arne Van Coillie, muzikant
Siska Vandecasteele, fotografe
Edwin Carels, programmator en curator
Erik Spinoy, auteur
Tchi-ann Liu, danser
Nele de Gussem, muzikant
Katharina Smets, kunstenaar en docent
Frank Dierens, artistiek leider Het Scheldeoffensief
Seckou Ouologuem, dichter
Griet Desutter, actrice en theatermaker
Adriaan Lauwers, muzikant
Ditmar Bollaert, audiovisueel kunstenaar
Marthe Opbrouck, danstherapeut
Paul Demets, lector in KASK en Conservatorium Gent, dichter en recensent
Wiebe Vankeirsbilck, theatermaker
Carl Van Eyndhoven, muzikant
Jasper Rigole, kunstenaar en onderzoeker
Koen Boesman, artistiek leider BRODER
Birsen Uçar, muzikant en auteur
Kasper Vandenberghe, circusmaker
Marc Caluwaerts, muzikant
Yannick Ganseman, beeldend kunstenaar
Elias Moyson, DWAAS Drag Collectief
Annemarie Estor, dichter en essayist
Mirte Declercq, theater- en filmproducent
Hanne Deneire, componist
Trui Chielens, illustrator
Sander Potier, DWAAS Drag Collectief
Stijn Vranken, auteur
Isabel Junius, senior redacteur VRT
Jente Waerzeggers, fotograaf en muzikant, mede-oprichter Not So Difficult Magazine
Katleen Vermeir & Ronny Heiremans, kunstenaars
Elena Vanthienen, DWAAS Drag Collectief
Bert Govaerts, schrijver
Maarten Boussery, dramaturg
Lars Boelaerts, beeldend kunstenaar, schlagerzanger
Frances Joossens, kunstenaar
Ellen Gillard, onderzoeker en docent
Karlijn Sonderen Smit, schrijver en theatermaker
Charlotte Goesaert, choreograaf
Jorick Hens, muzikant
Tim Bryon, Kunsthal Gent & 019
Guido Thys, vice-voorzitter Vereniging van Antwerpse Bibliofielen
Herman Brusselmans, auteur
Nona Demey Gallagher, theatermaker
Tom Pauwels, muzikant, algemeen directeur Ictus
Lieven Segers, beeldend kunstenaar
Franka Wijngaarden, maker
Michaël Olbrechts, stripauteur en illustrator
Bjarne Devolder, toneelspeler
Tim Finoulst, muzikant
Etienne Raes, cameraman
Jana Vasiljević, kunstenaar en artistieke programmamaker Kunsthal Gent
Koenraad Vergauwen, Pierkesspeler in het Huis van Alijn
Willem Elias, auteur
Arne De Tremerie, acteur en zanger
Polly Huyghe, keramist, animatiefilmmaker, muzikant
Ilse Maesen, producer VRT Studio’s
Gorik Lindemans, beeldend kunstenaar
Virginie Platteau, cultuurjournalist & publicist
Stephanie Anchaluisa, coördinatrice Ecuadoraanse volksdansgroep
Trui Hanoulle, fotografe, grafisch ontwerpster, schrijfster
Ellen Stynen, artistiek coördinator Toneelhuis
Haroun Iqbal, muzikant
Els Hellemans, documentairemaker
Shirow Di Rosso, Illustrator
Sofie Sente, toneelspeler
Ronny Gobyn, uitgever en curator
Paul Catteeuw, eindredacteur Volkskunde
Laïla Amezian, zangeres
Hilde De Laere, televisie- en filmproducent
Christiaan Iken, illustrator
Kim Snauwaert, transdisciplinair maker
Miro Ver Elst, danser en theatermaker
Jan Creuwels, creative producer
Stijn Van Dorpe, beeldend kunstenaar
Paul Pauwels, voormalig directeur European Documentary Network en projectbegeleider
Liesbeth Iken, auteur
Jorre Vandenbussche, acteur en theatermaker
Glenn Pellis, Muzikant, poesjenellenspeler
Dries Phlypo, filmproducent
Michaël Van den Abeele, beeldend kunstenaar
Joni Sheila en Christopher D’havé, muzikant en organisator