SIBMAS-symposium brengt internationale erfgoedinstellingen en academici samen

Traditioneel organiseert SIBMAS elke twee jaar een grote conferentie bij een SIBMAS-member institution ergens in de wereld. Na de COVID-pandemie werd het moeilijker om geschikte locaties te vinden en deelnemers van over heel de wereld bij elkaar te brengen. De organisatie testte nu een kleinschaliger concept uit en hoopte op extra aantrekkingskracht door de combinatie met de academische conferentie van de International Federation for Theatre Research in Keulen de week nadien.

Het thema van het symopisum was ​‘Building bridges’. De tweedaagse sloeg inderdaad een brug tussen vragen uit praktijk en onderzoek, tussen terugblik en vooruitblik. Uit de gepresenteerde cases bleken de artistieke community’s voor hun ​‘erfgoedwerk’ sterk verbonden met – of afhankelijk van – de academici of de erfgoedinstellingen die zich voor dat erfgoed engageren. 

Het onderstaande overzicht wil basisinformatie over de besproken praktijkvoorbeelden en projecten delen en doorverwijzen naar relevante contactpersonen of websites. Je kan ons contacteren voor meer notities.

• Over het archiveren in een gezelschap: De Franse doctoranda Aliénor Fernandez deelde interessante voorbeelden uit haar werk als archivaris van de Compagnie Louis Brouillard, maar zocht uiteindelijk vooral naar antwoorden op academische vragen.
• Casestudy uit het archief van een gezelschap: SIBMAS-veteraan Juliette Caron is al 27 jaar archivaris van L’Odéon — Théâtre de l’Europe en toonde het nut van een nauwgezet bijgehouden gezelschapsarchief voor het herschrijven van de theatergeschiedenis, in dit geval: de erkenning van de rol van vrouwen in het gezelschap.
• Over een kunstenaarsnalatenschap na een overlijden: De Duitse Katja Schneider getuigde over lastige vragen bij de omgang met de documentaire nalatenschap in het kantoor van danser, choreograaf en journalist Raimund Hoghe, die in 2021 onverwacht overleed: Behouden van de oorspronkelijke orde of niet? Catalogiseren of niet, en hoe? Hoe recht doen aan het netwerk van expliciete en impliciete betekenissen? Herbestemmen naar het Deutsches Tanzarchiv Köln of niet? Maar zeker: de nodige tijd ervoor nemen én geven aan de artistieke erfgenamen, die ook een eigen artistieke invulling geven aan de betekenis van het archief.

Artistieke en academische projecten

• Jerri Daboo werkte samen met Suman Bhuchar aan een project dat voortbouwde op eerder onderzoek naar ​“British South Asian Theatre”. Het project Unveiling the Archive omvatte het lezen van vergeten toneelteksten op het podium van het National Theatre, een workshop over archiveren voor theatermakers van kleur, en de ontwikkeling van collecties en publicaties van theaterteksten: ​“If you give history, you give political value.”
• Chris Van Goethem van de Erasmus Hogeschool Brussel presenteerde een poster met Stefan Graebener (Berlijn) over het Canon II-project. Dat wil objecten en archieven uit de domeinen van lichtontwerp, lichttechniek, decors en decorontwerp accurater beschrijven en digitaliseren om zowel historische als hedendaagse praktijken beter te kunnen documenteren. Het project is een voortzetting van Canon I dat het begrip van de geschiedenis van theatertechniek wilde vergroten met een databank, tijdlijn, historische en didactische publicaties.
• Het Braziliaanse Sounds Archives of Theatre Project wil dan weer diverse expertises samenbrengen om collecties van geluidsontwerpers uit het theater beter te bewaren en te begrijpen.
• Carole Guidicelli vertelde over het ERC Project Puppet Plays dat Europese spelteksten voor poppentheater verzamelde en onderzocht. Het resulteerde in een databank met metadata, een selectie aan teksten in full access, beschrijving van diverse speltechnieken en diverse publicaties en symposia, waaronder een monografie in open access.

Initiatieven vanuit organisaties

• In het depot van het Museu de les Arts Escèniques in Barcelona werd het poppentheater met dubbele brug (zie p. 112) van de Britse poppenspeler Harry V. Tozer, bij gebrek aan tentoonstellingsruimte, een legende. Kon dit werkelijk nog gebruikt worden? Het werd de start van een traject waarbij men stap voor stap een erfgoedgemeenschap vormde met zijn verspreide Catalaanse leerlingen. Dit leidde onder meer door een hedendaagse re-enactment van Tozers voorstelling Jaak en de bonenstaak.
• Showtown, het ​“museum of fun and entertainment” in Blackpool (UK) probeert eveneens te verbinden. Zo willen ze de vaak sociaal gemarginaliseerde bevolking en toeristen in Blackpool bereiken door hun museumopstelling zo laagdrempelig mogelijk te maken. Maar ze wilden ook circusartiesten en circuscollecties samenbrengen om hun ​“cultural marginalisation” te overwinnen. De aarzelende oproep voor een reünie in 2016 leidde stap voor stap tot een steeds grotere groep enthousiastelingen met een grote wens om herinnerd te worden. Nu heeft het museum niet enkel een collectie maar ook een grote ​“sense of ownership” van 41 performers die verhalen bijdragen, maar soms ook mee acteren en vertellen in de Roll Up Gallery van het museum. Het duurde twee jaar voor ze op de foto wilden met de archivarissen-ambtenaren van het museum, maar het langzaam opbouwen van het vertrouwen leidde recent tot het verwerven van een nieuwe circusverzameling.
• De Franstalig Belgische vzw Passe Temps presenteerde een poster samen met Contredanse over hun inspanningen om het erfgoed van de ​“niet-tekstuele podiumkunsten” circus, straattheater en dans bekend te maken, met onder meer publicaties, een symposium, een podcast, gegidste wandelingen en uiteindelijk een gezamenlijke internationale tentoonstelling.
• Sascha Förster, directeur van het Theatermuseum Düsseldorf nodigde Maren Butte, theaterwetenschapper, en Nina Weber, actrice maar ook bestuurslid van het NRW Landesbüro Freie Darstellende Künste, uit om te bespreken hoe het ​“ecosysteem” van de Duitse Freie Szene kan worden gearchiveerd. De Freie Szene is het onafhankelijke theatercircuit dat niet door stad of staat wordt georganiseerd. Voor het Theatermuseum is deze denkoefening nog recent en het is nog niet duidelijk wat zijn rol hierin kan zijn. Duidelijk was in elk geval dat er méér moet worden gedocumenteerd dan enkel de voorstellingen of artistieke output.

• Het Département des Arts du spectacle van de Bibliothèque nationale de France ontwikkelde succesvolle concepten om studenten en jonge onderzoekers naar hun collecties te lokken.
• Het Theatre and Performance Department van het Victoria & Albert Museum in Londen heeft een nieuw open depot waar het publiek dichterbij hun werk in collecties en archieven kan komen.
• De Duitse Werkgroep Performing Arts werkt binnen het Standaardisatiecomité van de Duitse Nationale Bibliotheek aan ​‘standaarden’, afspraken en authority data om informatie over theaterarchieven en –collecties instellingsoverschrijdend te verbinden in onder meer de overkoepelende catalogus.

• Franz Anton Cramer vertelde over de zoektocht naar nieuwe soorten ​“archivables” met oog voor het mondelinge, auditieve, digitale en performatieve. ​“Archivables” zijn die geselecteerde entiteiten die volgens archivarissen waardig geacht wordt om in een dansarchief te worden opgenomen, cf. ​“collectables” op de kunstmarkt. Hij belichtte de artistieke onderzoeksactiviteiten in onder meer het (Non)Aligned Dance Archive en het project over de vergeten Parijse choreografe Nyota Inyoka.
• Naoko Kogo onderzocht de banden tussen de Ballets Russes (met onderzoek in de Kenji Usui Ballet Collection), Japanse hedendaagse Butoh-dans en een oude Japanse poppenspeltraditie.
• Aline Braun onderzoekt in Salzburg scores en ​“handbooks” van diverse choreografen. 
• De Tsjech Martin Bernátek presenteerde boeiend onderzoek naar de geschiedenis van met projecties geïllustreerde lezingen in Centraal-Europa als een brug tussen theater, film en wetenschap.