Dans in het MAS

Het MAS zoekt voortdurend naar manieren om te laten zien wat er in de stad leeft en om ontmoeting in het museum te stimuleren. Daarom werkt het museum regelmatig samen met erfgoedgemeenschappen — in dit geval dansgemeenschappen. De programmatie rond de tentoonstelling Universal Tongue, een video-installatie van kunstenaar Anouk Kruithof over dansvormen wereldwijd, geeft dat streven een sterke artistieke en verbindende dimensie.

Laur Dillen en Sarah Mertens leggen met het dansprogramma de link tussen het mondiale en het lokale: wat leeft er vandaag in Antwerpen, en hoe weerspiegelen danspraktijken maatschappelijke en culturele diversiteit? Dat resultaat is een gelaagd programma waarin performances, gesprekken, workshops en film elkaar aanvullen: vier nocturnes, open dansvloeren, familiezondagen, video-interviews en een kijkdepot met objecten van lokale dansverenigingen.

De programmamakers kiezen ervoor om niet per dansgenre te werken — ​“te reducerend”, aldus Laur — maar om maatschappelijke thema’s als uitgangspunt te nemen: verbinding, beeldvorming, populaire cultuur en verzet. Aan de hand van deze thema’s werden dansgroepen uitgenodigd om hun eigen praktijk en verhaal te tonen. De curatoren bepaalden het kader, maar niet de inhoud. Elke groep kreeg de vrijheid om zelf te kiezen wat ze wilden presenteren in een performance van ongeveer 45 minuten.

De avondprogramma’s combineren verrassende dansgenres: burlesque naast samba, Bollywood naast dabke, high heels naast afro en lindy hop. De avonden werden bewust niet hiërarchisch opgebouwd: underground en mainstream delen het podium en gaan zo met elkaar in gesprek. ​“We willen vermijden dat het museum een label plakt op de dansers”, zegt Laur Dillen. ​“Zij weten zelf het best wat hun praktijk vertelt.”

Wel letten ze erop dat ook de dansverengingen weten naast wie zij geprogrammeerd zijn, om ongemakkelijke situaties te vermijden. Aanvankelijk voelden enkele dansers zich wat onwennig bij bepaalde combinaties: zo staat historische dansgroep Passi naast een burlesque-act, maar na de toelichting van het overkoepelende thema beeldvorming en hoe zij hierin pasten (bijvoorbeeld de vaak onterechte associatie met kostuumdrama’s als Bridgerton) konden ze zich daar volledig in vinden.

De vier nocturnes — onder de noemer #MASmoves — vormen het kloppend hart van het programma. Elke avond combineert zes performances met een open dansvloer en een panelgesprek. De talks worden voorbereid in nauwe samenwerking met de dansers, zodat thema’s uit hun praktijk — zoals seksualisering, representatie of activisme — op een respectvolle manier aan bod komen.

De open dansvloer wordt een ontmoetingsplek waar bezoekers vrij kunnen deelnemen of toekijken. Met een professioneel uitgeruste vloer, reservatiesysteem en begeleiding blijft het zowel laagdrempelig als veilig.

Om de verhalen achter de dansen te bewaren en te delen, maakte het MAS video-interviews met de deelnemende dansers. Die getuigenissen krijgen een plaats in het kijkdepot, waar 8 dansverenigingen een vitrine mochten vullen met een object dat voor hen belangrijk is. Ook worden hier kortfilms uit het Lens Dans Festival vertoond. Jonge makers brengen er dans in beeld vanuit hun eigen perspectief, gelinkt aan de thema’s van de nocturnes.

Naast de nocturnes organiseert het MAS ook familiezondagen, met dans als speels en verbindend uitgangspunt. Gezinnen ontdekken samen dansen uit verschillende culturen via workshops, performances en kleine verhalen. Zo worden jong en oud betrokken bij het idee dat iedereen danst, en dat dans ook een cultureel geheugen draagt.

De samenwerking met organisaties zoals LAP vzw versterkt die participatieve aanpak. De familiedagen fungeren zo als laagdrempelige ingang tot cultureel erfgoed, zonder dat er onderscheid wordt gemaakt tussen kunst, traditie en hedendaagse expressie.

Een belangrijk aandachtspunt in het traject was de vergoeding van de deelnemende dansgroepen. Veel verenigingen werken op vrijwillige basis, zonder ervaring met de professionele kunstensector. Laur en Sarah namen de tijd om verwachtingen te bespreken, honoraria te verduidelijken en een consequente verloningslijn te ontwikkelen.

Ze verwezen groepen ook naar Cultuurloket voor informatie over fair practice, en hielden rekening met de diversiteit aan werkwijzen — van professionele gezelschappen tot gemeenschapsinitiatieven.

“We worden betaald om deze gesprekken te voeren, zij niet”, zegt Sarah Mertens. ​“Dat bewustzijn zorgt ervoor dat we zorgvuldiger samenwerken, luisteren, en vertrouwen opbouwen.”

Voor de bekendmaking werkt het MAS met klassieke en gemeenschapsgerichte kanalen: website, sociale media, affiches, Visit Antwerpen, UiTinVlaanderen, maar ook de eigen netwerken van dansverenigingen. Deelnemende groepen krijgen ruimte om hun achterban te mobiliseren, en zich zichtbaar te tonen binnen en buiten het museum.

Hoewel de communicatiedienst vaak vroeg om een eenvoudige boodschap, bleef het team inzetten op meerlagige communicatie die de complexiteit van het programma weerspiegelt. ​“Dans is meervoudig”, zegt Laur, ​“en dat mag ook zichtbaar zijn in hoe we erover praten.” Voor de betrokken dansgemeenschappen bood het team een kader en houvast waarmee ze zelf konden communiceren via hun eigen kanalen, maar het gebruik daarvan was niet verplicht. Zo konden ze op hun eigen manier vertellen over de avonden waarop ze betrokken waren — met hun eigen beeldmateriaal, in hun eigen taal en in het formaat dat voor hen het best werkte.

De samenwerking rond Universal Tongue en #MASmoves was intensief, maar vormde een waardevolle oefening in duurzaam partnerschap tussen musea en gemeenschappen. Laur en Sarah willen de opgedane inzichten verankeren in de structurele werking van het museum.

Er wordt nagedacht over jaarlijkse nocturnes, vervolgprojecten met open dansvloeren, en nieuwe samenwerkingen met lokale verenigingen. Dans blijft een aanleiding tot dialoog, een instrument voor verbinding, en een vorm van erfgoedzorg die zich niet laat vastleggen in vitrines.

“Dans brengt letterlijk beweging in het museum”, zegt Laur Dillen. ​“Het brengt mensen samen, opent gesprekken en toont dat erfgoed ook iets is wat leeft, vandaag.”

Voor het MAS hoeft dans daarbij niet noodzakelijk te verwijzen naar een (tijdelijke) tentoonstelling: het mag ook op zichzelf staan. Het museum ziet dans als een volwaardige manier om zijn ontmoetingsfunctie waar te maken — een manier om mensen, verhalen en tradities samen te brengen, los van een specifieke expo-context.

De werking van het MAS toont hoe een museum ruimte kan maken voor levend erfgoed door tijd te nemen voor ontmoeting, vertrouwen en fair practice. Het MAS ontwikkelt zo een vorm van participatief programmeren waarin dansers, publiek en erfgoedwerkers samen betekenis geven aan wat gedeeld cultureel erfgoed kan zijn.

De tentoonstelling Universal Tongue loopt nog tot 4 januari 2026. In het kader van deze tentoonstelling organiseert het MAS vier avonden waarin dans centraal staat. Telkens staan andere danspraktijken en erfgoedgemeenschappen uit Antwerpen in de kijker. Van hedendaagse tot traditionele stijlen, van intieme performances tot collectieve dansvloeren – elke avond belicht de rijkdom en diversiteit van dans in de stad. Ontdek het programma en koop tickets via mas​.be/​m​a​s​moves