Passie binnen circusfamilies | Erfgoeddag 2027
Het woord ‘circusfamilies’ doet wellicht denken aan circussen waarin kennis en tradities al generaties lang wordt doorgegeven, zoals bij Circus Barones, Circus Ronaldo en Circus Tik Tak (vroeger Circus Pauwels). Maar ook binnen hedendaagse circussen spelen familiebanden een belangrijke rol. Zo staan Bert Loenders en Frederique Snoeks – ook gekend als Bert & Fred – al 20 jaar samen op de planken. Hun voorstellingen tonen de passie tussen hen als koppel op een ludieke manier. Ook hun zoontje Lieto speelt daarin een rol. In het kader van het thema van Erfgoeddag 2027 vertelt Bert hoe passie tot uiting komt bij Bert & Fred.
Passie ontdekt als kind
Zowel Bert als Fred komen niet uit een gezin waarin circus al beoefend werd. “Ik ben daarin gerold als klein jongetje die als naschoolse activiteit naar de circusschool ging”, vertelt Bert. “Fred heeft wel ergens een oude circusnonkel, maar haar parcours is niet met hem gestart. Toen ze ontdekten dat die link er was, is Fred wel als klein meisje tijdens de vakanties meegegaan met haar nonkel en heeft ze zo leuke ervaringen opgedaan.”
Bert en Fred leerden elkaar kennen in een circusatelier in Neerpelt. Daar sloeg de vonk over. Ze werden een koppel en begonnen als duo te spelen. Samen gingen ze naar de circushogeschool in Tilburg waar ze zich specialiseerden in Washington trapeze. “Dat is een loodzware trapeze, die door zijn gewicht heel stabiel is. Daardoor kan je er op je hoofd op balanceren en door de lucht zwieren. Dat is fysiek wel vrij intensief en we zijn nu meer overgeschakeld op komische dingen.”
Bruno & Amour
In hun voorstellingen komt de persoonlijke relatie tussen Bert en Fred op een ludieke manier aan bod. “We draaien de man-vrouwrelatie zoals die vandaag toch nog wel zit ingeburgerd om. Fred is de dominante vrouw en ik ben het ‘dutske’ dat alles moet ondergaan. Dat is ook een beetje een representatie van hoe wij in het dagelijks leven zijn als koppel: Fred is een felle en ik ben rustiger.” Dat combineren ze met spectaculaire, grappige stunts. Bert geeft een paar voorbeelden: “Ik houd een komkommer vast tussen mijn benen en Fred zweept die kapot. Of ik zet een appel op mijn hoofd en Fred zwiert die eraf met een hamer.”
In de voorstelling OK? OK! spelen ze die acts als Bert & Fred. Voor de straatvoorstelling Detour zetten ze pruiken op, en namen ze een ander personage en een andere naam aan: Bruno & Amour. “Dat werkte heel bevrijdend. Plots konden we ons alles permitteren en is die voorstelling voor ons en het publiek veel leuker geworden. Het aannemen van een ander personage heeft daar enorm in geholpen.” Door te spelen als Bert & Fred en als Bruno & Amour kan het duo verschillende stijlen aanbieden.
Samen creëren
Bert & Fred hebben een aantal acts die ze al een lange tijd spelen. “Dat is vrij eigen aan circus”, vindt Bert. “Mensen maken iets en dat heeft tijd nodig om op punt te staan. Omdat taal geen barrière vormt, kunnen circusvoorstellingen ook in het buitenland op tournee, waardoor je lang kan spelen.” Om de drie à vijf jaar werken Bert & Fred aan een nieuwe productie. Al is dat creatieproces soms moeilijk. “Ik vind creëren niet zo leuk. Ik moet zien wat het gaat worden, dat het grappig gaat zijn, voordat ik er mij echt aan kan zetten.” Dat durft wel al eens zorgen voor wrijving. “Er is weinig filter. Je roept al eens sneller dan tegen iemand anders. Dus er die momenten zijn er zeker, maar die zijn ook even snel terug vergeten.” Om te helpen bij het vormgeven van hun acts, werken Bert & Fred tijdens creatieperiodes met een coach of regard extérieur die feedback geeft.
Samen onderweg
Als duo optreden betekent ook samen op tournee gaan. “Dat vinden we zelf een gigantische meerwaarde, omdat je ook de avonturen samen kunt beleven. We hebben collega’s die apart op tournee gaan en dan zijn er periodes waarin je jouw partner lang niet ziet. Wij kunnen ook onderweg al eens genieten van een restaurantje.”
In 2018 kregen Bert en Fred een zoontje, Lieto, waardoor op tournee gaan moeilijker werd. “Toen hij pas geboren was, hebben we vier jaar in het Parijse cabaret Paradis Latin gewerkt. Dat was een vrij stabiel leven met 6 dagen op 7 ’s avonds werken.” Nu freelancen Bert & Fred terug en dat is meer zoeken: “Welk project past binnen onze levensstijl, waardoor Lieto naar school kan blijven gaan en wij onze job kunnen blijven doen? Dat is altijd een puzzel.” In de zomer trekken Bert & Fred samen met Lieto rond met hun busje. In de winter spelen ze als duo en gaan ze op zoek naar opvang voor Lieto, of gaat hij af en toe mee.
In de zomer trekken Bert & Fred samen met Lieto rond met hun busje | © Aron Vermeiren, Fishaai
Lieto op de planken
De passie voor circus werd ook aan Lieto doorgegeven. Dat begon al bij het cabaret in Parijs. “Soms zat hij op de eerste rij, heel aandachtig te kijken. Als we dan thuiskwamen, moest dat allemaal nagespeeld worden en moest er een Spotifylijst gemaakt worden met de liedjes van de show.” Bert en Fred hebben hem nooit verplicht om met circus bezig te zijn, maar merken wel dat de interesse er bij Lieto is. “We hebben ook andere dingen geprobeerd, maar zijn interesse ligt niet bij voetbal, wel bij spektakel.”
Toen Bert & Fred startten met Detour was Lieto nog maar twee jaar. “Toen zat hij in zijn autostoel op de eerste rij. Het is wel eens gebeurd dat hij tijdens de voorstelling zei: ‘Mama, papa, ik moet naar het toilet’. Dan moet je daarop kunnen inspelen en is het goed dat je op elkaar kan rekenen.” Enkele jaren later moest Lieto niet meer in zijn autostoel zitten, en mocht hij af en toe iets doen. Gaandeweg raakte hij meer betrokken bij de voorstelling. De input daarvoor kwam vaak van hemzelf: “Op een bepaald moment vroeg hij of hij popcorn mocht verkopen tijdens de pauze. En sindsdien verkoopt hij popcorn doorheen de hele voorstelling.” Nu heeft Lieto nog steeds een vrijblijvende rol in Detour. “Hij vindt het nog altijd superleuk om te doen. Af en toe is hij er niet bij als hij een schoolverplichting heeft, maar ‘geen zin’ is nog nooit het excuus geweest.”
Passie binnen muziek en podiumkunsten | Erfgoeddag 2027
Ook interessant
Dwi Mekar: een familie die Balinese dans laat bloeien
Schrijfdag circustechieken: Geef meer zichtbaarheid aan circus
Topstuk voorgesteld: Verzamelhandschrift werken Guilliam Caudron