Van partituur tot prompt: het archief van Serge Verstockt

Verstockt studeerde notenleer en geluidstechniek aan het Conservatorium van Brussel en beeld- en geluidsmontage aan het RITS. Aan het Koninklijk Conservatorium van Antwerpen behaalde hij vervolgens een eerste prijs voor notenleer en klarinet. Via de Studio voor Experimentele Muziek (SEM) maakte hij kennis met elektronische klankmanipulatie, een ervaring die bepalend werd voor zijn verdere ontwikkeling. Daarna studeerde hij aan het Instituut voor Sonologie in Utrecht bij Gottfried Michael Koenig (een pionier op vlak van componeren met computers). Die periode legde mee de basis voor zijn blijvende interesse in elektronische en digitaal ondersteunde muziekpraktijken. 

In 1988 richtte Verstockt het ensemble Champ d’Action op, vanuit de overtuiging dat hedendaagse muziek in België meer professionele uitvoeringskansen nodig had. Het ensemble groeide uit tot een toonaangevende speler binnen de hedendaagse muziekpraktijk en het interdisciplinair experiment in Vlaanderen en daarbuiten. Verstockt was er artistiek leider tot 2022. 

De specifieke aard van Verstockts oeuvre stelt uitdagingen op het gebied van archivering. Zijn werken bestaan niet alleen uit partituren, maar uit een geheel van instructies en technologische componenten. Daarnaast was er kwetsbaar materiaal aanwezig zoals verouderde dragers en software. Om een werk opnieuw te kunnen uitvoeren, is er dus voldoende informatie nodig om het te kunnen reconstrueren. 

Dankzij projectsubsidies kon Verstockt tussen eind 2024 en eind 2025 samen met projectmedewerkers aan zijn nalatenschap werken. Zijn artistiek archief werd geïnventariseerd en gedigitaliseerd waar nodig, kwetsbare dragers en verouderde software kregen extra aandacht en de overdracht aan de bibliotheek van het Antwerps conservatorium werd voorbereid. 

In kaart brengen, inventariseren en duurzaam bewaren 

Eerst werd al het artistieke archiefmateriaal opgespoord en samengebracht. Partituren, tapes, video’s, softwarebestanden en technische documentatie werden geïnventariseerd en geordend. Partituren waar nog geen digitale versie van bestond, werden gedigitaliseerd. Omdat veel werken uit meerdere, onderling verbonden onderdelen bestaan, werd alles samengebracht in een centrale digitale bewaaromgeving. In een gestructureerde Google Drive staan alle bestanden per werk of productie samen. Er werd ook een back-up gemaakt om het archief duurzaam te bewaren. De partituurcollectie werd overgedragen aan het Koninklijk Conservatorium Antwerpen en is daar via de bibliotheekcatalogus te raadplegen. 

Kwetsbare dragers en verouderde software 

Ook de zorg voor kwetsbare dragers en verouderde software kwam aan bod. Audiotapes werden gedigitaliseerd zodat het materiaal niet verloren gaat. Surroundopnames werden in samenwerking met IPEM (Instituut voor Psychoacustica en Elektronische Muziek) omgezet naar het meer duurzame ambisonics-formaat. 

Voor een aantal werken uit de jaren 90 werd de software geüpdatet, zodat ze opnieuw uitgevoerd konden worden. De componist besloot dat hij voor de rest van zijn oeuvre liever de ideeën en de context goed archiveert dan de software zelf. Software verandert volgens hem te snel om ze telkens up-to-date te houden. Hij is ervan overtuigd dat een goede prompt later volstaat om met behulp van AI nieuwe software te programmeren waarmee een werk heropgevoerd kan worden. 

Uit het pilootproject vloeide een experiment voort: Verstockt bevraagde zijn archief met behulp van AI, via NotebookLM. In dat programma bepaal je zelf welk datapakket wordt doorzocht. Verstockt koos ervoor om de Google Drive-omgeving, de website van Champ d’Action en de MATRIX-website (Centrum voor Nieuwe Muziek) te laten doorzoeken. Het is een afgesloten AI-model dat bij elk antwoord de bron vermeldt, zodat de resultaten gecontroleerd kunnen worden. Voor de componist is het meer dan een hulpmiddel om informatie terug te vinden. Het kan onderzoekers aan het denken zetten en verbanden doen leggen die ze zelf nog niet zagen. Bovendien leent de technologie zich om het archief te ontsluiten. Zo experimenteerde Verstockt met het maken van podcast-interviews over zijn werk en carrière. 

Het project heeft ook Verstockts artistieke praktijk beïnvloed. Bij het bekijken van zijn oeuvre ontdekte hij een nieuwe manier om bestaand materiaal opnieuw te gebruiken. Zo ontwikkelt hij een reeks die hij Snippets noemt: zelfstandige muzikale fragmenten uit eerdere werken, die afzonderlijk of in combinatie met elkaar uitgevoerd kunnen worden. De term is ontleend aan de programmeerwereld, waar kleine, herbruikbare stukjes code samen een groter geheel vormen. 

Het archief wordt daarmee niet alleen een instrument om het verleden te bewaren, maar ook een bron voor toekomstige creatie. De nalatenschap van de componist blijkt een levende verzameling ideeën, technieken en ervaringen die ook nieuwe artistieke projecten kan voeden en waaruit Verstockt verder kan putten.