Van abstract idee tot zintuiglijke beleving: de ontwikkeling van de BeiaardBox

Het is een vertrouwd element in heel wat historische steden in België: de klanken van de beiaard die hoog boven de straten weerklinken. Maar hoewel mensen de muziek wel horen, weten ze vaak niet precies welk instrument het net is. Laat staan hoe de complexe techniek werkt, dat er een beiaardier is die dit instrument bespeelt en welke levende praktijk er achter schuilgaat. De afstand tussen de luisteraar op straat en de beiaardier in de toren is groot, waardoor het instrument vaak een abstract concept blijft. 

Vanuit dit vertrekpunt is het idee voor de BeiaardBox geboren. Het doel was om de beiaardcultuur letterlijk en figuurlijk naar beneden te halen en toegankelijk te maken voor een breed publiek. Er werd gezocht naar een oplossing die verder gaat dan een traditioneel informatiebord; het moest een zintuiglijke en meeslepende installatie worden. De BeiaardBox bereikt dit door heldere informatie en boeiende verhalen te combineren met een zintuiglijke beleving. Op deze manier kunnen bezoekers het immaterieel erfgoed niet alleen ontdekken door de historische context, maar ook door geluid, beeld en een tastbare interactie, waardoor de beiaard echt tot leven komt. 

Het Living Heritage Journeys-project stelt co-creatie met verschillende stakeholders centraal. In lijn daarmee is de proeftuin in België aan de slag gegaan door de erfgoedgemeenschap (in dit geval beiaardiers), toeristische actoren en culturele partners van de drie verschillende locaties (Grimbergen, Leuven en Mechelen) vanaf het begin samen te brengen. Thomas More en Werkplaats immaterieel erfgoed hebben dit participatieve netwerk begeleid.

In de eerste sessies werkte een kleinere werkgroep intensief samen om een gedeelde visie te vormen. Dankzij de constructieve input van een bredere klankbordgroep konden de doelstellingen scherp worden gesteld.

Vervolgens brak een brainstormfase aan over mogelijke vormen voor deze proeftuin. Hieruit kwamen verschillende ideeën naar voren. Door aanhoudende verfijning in opeenvolgende werkgroepen werd er uiteindelijk gekozen voor de BeiaardBox, met enkele zaken die er zeker moesten inzitten:

• Het moest geluid genereren.
• Het moest tactiel zijn.
• Het moest visueel aantrekkelijk zijn.
• En het moest openbaar zijn zodat het altijd en door iedereen te bezoeken is. 

Na het intensieve co-creatietraject is in de zomer van 2026 de testfase van start gegaan. Om te ontdekken wat écht werkt, wordt de BeiaardBox uitgetest in drie verschillende steden en gemeenten: Grimbergen, Leuven en Mechelen. In Leuven staat de Box zelfs op twee verschillende locaties om de invloed van de omgeving gericht te kunnen vergelijken.

De testperiode bestaat enerzijds uit vragenlijsten die worden afgenomen bij de bezoekers van de Box en anderzijds door observatie van hoe bezoekers op de installatie reageren. Door de resultaten uit de bevragingen en de veldobservaties van al deze locaties naast elkaar te leggen, zal er een beeld gevormd kunnen worden van de impact van de Box in de verschillende contexten. Deze aanpak zorgt ervoor dat er lessen getrokken kunnen worden uit wat werkt bij een installatie om immaterieel erfgoed en toerisme samen te brengen.

Wil je ook een co-creatietraject rondom immaterieel erfgoed of toerisme opstarten? Kijk dan zeker naar deze tips vanuit de ervaringen van de BeiaardBox en het Living Heritage Journeys-project:

• Omarm onzekerheid: accepteer dat het eindresultaat in een co-creatief proces niet direct vaststaat. Voorkom dat rigide budget-eisen het creatieve en participatieve proces in de kiem smoren.
• Stel een multidisciplinaire groep samen: breng erfgoedgemeenschappen, erfgoedprofessionals en toerismeprofessionals in een vroeg stadium samen. Gebruik een multidisciplinaire klankbordgroep om blinde vlekken te vermijden.
• Maak erfgoed zintuiglijk: grijp de kans om een tekstueel verhaal te verrijken door het ook zintuiglijk te maken. Door geluid, beeld en tactiele elementen te integreren, kan een abstract onderwerp op verschillende en diepere manieren bij de bezoekers binnenkomen.
• Test in de echte wereld: reserveer voldoende tijd en middelen voor een testfase. De interactie en bevraging van bezoekers met een concept levert waardevolle feedback op voor definitieve verfijning. 

Lees meer

• Living Heritage Journeys
• Van beiaard tot beleving: lessen uit het pilootproject in België rond beiaarderfgoed en co-creatie
• BeiaardBox deze zomer te ontdekken in Grimbergen, Leuven en Mechelen