De serpent terug op de kaart

Vanuit haar interesse in andere genres, speelde ze vanaf haar eerste masterjaar bij de bigband Flat Earth Society en luisterde ze veel naar andere tubaspelers. Zo begon ze de Franse jazztubaïst Michel Godard te volgen. ​“Ik had in 2006 een prachtige plaat van hem gekocht, Arabian Walz van Rabih Abou-Khalil. Op een van die nummers, The Pain After, speelde hij serpent.” Berlinde was meteen geïntrigeerd door de klank van het instrument, dat voor haar op dat moment nog onbekend was. In het cd-boekje ontdekte ze dat het een serpent was. ​“Ik heb het toen op Google opgezocht en ik zag dat het een S‑vormig blaasinstrument is, gemaakt van hout en met leer omwonden. Maar er stonden overal verschrikkelijke omschrijvingen dat het onspeelbaar is en vals klinkt.” Bovendien was de drempel om het instrument te leren spelen groot: ​“In België kon je ten eerste geen les volgen, laat staan een serpent kopen.” Het plan om zelf serpent te spelen werd daarom even aan de kant geschoven. 

Na de aankoop van haar eigen instrument startte een heel traject, waarbij Berlinde vooral zelfstandig op zoek ging naar de mogelijkheden van de serpent. Dankzij een ontwikkelingsbeurs kreeg ze ook de kans om een aantal keer met Michel Godard samen te zitten. ​“Dat waren heel mooie ontmoetingen. Hij heeft mij veel verteld over de geschiedenis van de serpent.” Tijdens die ontmoetingen hebben Berlinde en Michel Godard vooral veel gepraat en samen gespeeld. ​“Het ging meer over nieuwe benaderingen van serpent; wat ik eigenlijk nodig had. Toen ik zei dat ik vals speelde, keek hij me aan en vroeg hij: Wat is vals? Intonatie is een soort van afspraak. In de oosterse muziek heb je ook de si en mi die een beetje hoger of lager zijn. Eigenlijk geven die een soort van spanning. Sindsdien kijk ik daar helemaal anders naar. In mijn muziek zal je ​‘valse’ noten horen – noten die anders klinken, zowel qua intonatie als timbre — die een soort van spanning geven en vervolgens oplossen.”

In haar zoektocht naar een goede akoestiek, begon Berlinde met effectpedalen en loops te experimenteren. ​“Een tuba klinkt ongeveer goed in elke hedendaagse ruimte, maar de serpent is gemaakt om in kerken te spelen. In een gewone ruimte klinkt de serpent stoffig; het warme timbre gaat verloren.” Spelen met effectpedalen noemt Berlinde een cadeau, want ​“je kunt je eigen kerk meenemen”. Ze merkt wel dat luisteraars soms afgeleid worden door het gebruik van de pedalen. ​“Ik heb mijn twee handen nodig om te spelen, dus ik buig me vaak voorover om de pedalen te manipuleren.” Voor de beste beleving, raadt Berlinde haar luisteraars aan om de ogen te sluiten. ​“Doe gerust je ogen dicht, zo kan je je laten meevoeren op de klanken van de muziek.”

Volgens een 18^de-eeuwse publicatie zou de serpent ontstaan zijn in Auxerre (Frankrijk) rond 1590. Het instrument werd oorspronkelijk gebruikt om gregoriaanse gezangen in de kerk te begeleiden. De serpent ondersteunde daarbij de bas of de cantus firmus (de melodie, meestal gezongen door een tenor). Vanaf het midden van de 18^de eeuw verscheen de serpent ook in militaire bands, kamermuziekensembles, orkesten en fanfares. Aan het begin van de 19^de eeuw evolueerde het instrument en werden onder andere kleppen toegevoegd. Met de opkomst van de tuba rond 1900 verdween de serpent, omdat de tuba standvastiger en betrouwbaarder was voor de baspartij.

Vanaf het midden van de 20ste eeuw kende de serpent een heropleving, met voortrekkers als Christopher Monk in Engeland, en Bernard Fourtet en Michel Godard in Frankrijk. Net als de tuba is de serpent een veelzijdig instrument dat in verschillende genres gebruikt wordt. Zo zijn spelers als Patrick Wibart gespecialiseerd in historische uitvoering. Michel Godard gebruikt de serpent in jazz- en wereldmuziek. En Berlinde speelt meer experimentele muziek. ​“Het is ongelooflijk dat dat allemaal serpenten zijn. Het mooie is dat iedereen zijn eigen klank heeft, omdat er zo weinig opleiding bestaat. Ik zou willen dat wij op die manier ook naar onze hedendaagse instrumenten kunnen kijken.”

De dag van de workshop bij Pierre Ribo werd een foto op Facebook gezet. ​“Ik kreeg onmiddellijk een grote respons uit de muziekwereld: Oh, speel jij serpent?” Korte tijd nadat Berlinde serpent begon te spelen, trad ze al op tijdens Erfgoeddag in Dendermonde en samen met Champ d’Action. Er volgden vele samenwerkingen, met jazztrompettist Dave Douglas, met sitar- en tarspeler Shahab Azinmehr, met Rutger Zuydervelt van Machinefabriek en meer. Enkele jaren geleden speelde Berlinde ook een bewerking van The Earthquake Mass van Brumel, een werk voor twaalf stemmen, samen met het vocaal ensemble Grandelavoix. ​“Ik kan niet beschrijven hoe het voelde om met stemmen te spelen. Dat was zo dichtbij. Het was bijna alsof we huid aan huid musiceerden. Dichterbij kon niet.” 

Een aantal jaar geleden begonnen steeds meer mensen te vragen of Berlinde geen soloplaat had. ​“Ik dacht: misschien moet ik dat gewoon doen. Dus ik ben toen mijn solo beginnen uitwerken.” Het label Relative Pitch Records uit New York sprak haar aan via Instagram. ​“Via Instagram kan je op een makkelijke manier in contact komen met andere muzikanten. Het label was ik zelf beginnen volgen en zij zijn me beginnen terugvolgen. Het label polste of ik ooit al een plaat had uitgebracht, dus ik voelde dat er interesse was.” 

Verder was het belangrijk om na te denken over de opname zelf. ​“Ik heb wel basisframes. Ik weet ongeveer wat ik per stuk doe. Maar heel veel is ook geïmproviseerd.” De opname maakte ze bij muzikant en producer Koen Gisen. ​“Hij heeft extra microfoons bij mij gezet: bij mijn voeten, bij het leer … Door dat allemaal te versterken, voel je ook meer de mens achter het instrument. Je hoort me ademen, je hoort de klikjes van de effectpedalen. Je voelt dat er over de hele lijn hard over nagedacht is.” Berlindes soloplaat Plank 9 verscheen in oktober 2025.