Partituren, tijdscapsules en een documentaire: Ictus bewaart het erfgoed van Georges-Elie Octors
Tussen september 2024 en mei 2025 boog het Ictus Ensemble zich over de nalatenschap van dirigent Georges-Elie Octors. Ze kregen hiervoor een jaar lang subsidies via de lijn pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed. Het vertrekpunt van het project waren de geannoteerde partituren van de dirigent. Die werden gedigitaliseerd en daarna toegevoegd aan zogenaamde ‘tijdscapsules’ waarin audio-, beeld- en tekstmateriaal uit het archief per werk wordt samengebracht.
Nalatenschap Georges-Elie Octors
Georges-Elie Octors (1947) begon zijn carrière als percussionist, om vervolgens tussen 1976 en 1991 dirigent te worden van het Ictus Ensemble. Van 1994 tot 2019 vervulde hij er de rol van muzikaal directeur. Zijn aanpak als artistiek leider draaide niet om het opleggen van zijn visie aan het ensemble, maar om luisteren en in dialoog treden met de muzikanten. Zo ontstond er een gedeeld proces waarin de muzikanten mee vorm geven aan het geheel. Verder zijn ook zijn vloeiende bewegingen en gevoelige gestiek kenmerkend. Daarbovenop bereidde hij zijn werk telkens grondig voor in uitgebreide annotaties in de partituren. Die sterke voorbereiding zorgde ervoor dat hij een luisterende en open houding kon aannemen tijdens repetities en concerten.
Het pilootproject
In een eerste fase van het project werden zo’n tweehonderd geannoteerde partituren gedigitaliseerd. Hiervoor nam Ictus een projectmedewerker aan, die gebruik maakte van de scanstudio van AMVB (Archief en Museum voor het Vlaams leven te Brussel). De archiefinstelling bewaart niet alleen de digitale bestanden, ook de originele partituren werden overgedragen aan AMVB. Deze werden verpakt in zuurvrij materiaal en werden voorzien van een inventaris. Het ensemble bewaart zelf ook kopieën van de digitale bestanden, waardoor het het materiaal makkelijk in huis kan raadplegen.
George Stevens scant partituren bij AMVB
Daarnaast werkte Ictus ook de eerdergenoemde ‘tijdscapsules’ uit. In archieven van muzikale ensembles is namelijk veel meer te vinden dan enkel partituren. Ook audio, video, promoteksten, mailverkeer en technische aanwijzingen vertellen iets over opgevoerde werken en de artistieke keuzes die daarbij gemaakt werden. Daarom selecteerde Ictus enkele werken waarvoor het zulk materiaal samenbracht in een tijdscapsule. Intussen zijn er al twee capsules online raadpleegbaar: Ballet Mécanique en Avis de Tempête. Ook score-followervideo’s op basis van de gescande partituren worden aan deze webpagina’s toegevoegd. Het ensemble werkt momenteel (na de officiële afloop van het pilootproject) nog verder aan nieuwe tijdscapsules.
Tot slot merkte Ictus ook enkele hiaten op in het archief, die het wilde opvullen. Ten eerste miste het ensemble goed beeldmateriaal van de dirigent. De opnames in het archief waren vaak vanuit de zaal gefilmd, van mindere kwaliteit en zonder focus op Georges-Elie Octors. Om de kwaliteit van het dirigeren van Octors en de interactie tussen muzikanten en dirigent vast te leggen, maakte Ictus professionele opnames om toe te voegen aan het archief. Zowel repetitiemomenten als een concert onder leiding van Octors werden gefilmd. Daarnaast nam fluittist Michael Schmid interviews af met zowel Georges-Elie Octors als (oud-)muzikanten van het ensemble. Zo werden ervaringen met en herinneringen aan de samenwerking tussen de dirigent en het ensemble gecapteerd en toegevoegd aan het archief.
Tijdscapsule van Ballet Mécanique
Documentaire La Musique du Geste
Buiten de scope van het pilootproject werd er ook een documentaire gemaakt over Georges-Elie Octors. In La Musique du Geste brengt regisseur Isabelle Dumont een portret van de dirigent. De film toont hoe hij gevormd werd door zowel de invloed van zijn vader (de bekende violist en dirigent van Congolese afkomst, Georges Octors) als zijn eigen passie voor hedendaagse muziek. Via repetitiebeelden, fragmenten uit een gestuele compositie en interviews wordt ook zijn rol als dirigent getoond. Hij is daarin niet de dominante figuur, maar iemand die ruimte laat voor de musici om vrij te spelen en samen muziek te laten ontstaan. De documentaire ging op 18 januari 2026 in première in Bozar.
Ictus maakte professionele opnames | © Bea Borgers
Ook interessant
Hoe Amoukanama circus doorgeeft over grenzen, culturen en generaties heen
Het Orgel in Vlaanderen: herbestemmen, hergebruik en herlancering
Flamenco als thuiskomst
