De Instrumentenmarkt op Gooikoorts zet bouwers en hun instrumenten in de kijker

Om te begrijpen wat deze markt vandaag betekent, sprak CEMPER met Ilse Coppieters, projectmedewerker folk bij Muziekmozaïek Folk & Jazz vzw, die de organisatie van de bouwersmarkt mee aanstuurt. Daarnaast komen twee bouwers aan het woord die op de markt hun werk tonen: Iwein Jacobs, accordeonbouwer bij Accordeons Viseur, en Geert De Nyn, instrumentenbouwer van onder meer doedelzakken, barok- en folkhobo’s en snaarinstrumenten. Hun perspectieven schetsen samen een beeld van hoe het ambacht van het bouwen en het festival elkaar vandaag blijven raken — soms met enthousiasme, soms met realisme, maar altijd met zorg voor het vak. 

In Vlaanderen komt zo’n samenkomst van bouwers binnen een festivalcontext niet vaak voor. Elders in Europa bestaan grotere varianten, maar hier blijft Gooik een plek waar ambacht en publiek elkaar laagdrempelig kunnen ontmoeten. 

De markt is geen handelsbeurs maar ze maakt zichtbaar wat doorgaans in ateliers gebeurt: precisiewerk aan kleine onderdelen, het afstellen van blaasrieten, de vele uren die in één klank schuilgaan. Net die zichtbaarheid geeft context aan de muziek op de podia — ze verbindt spelers, luisteraars en makers. Dit artikel kijkt daarom niet alleen naar de markt als onderdeel van het festival, maar vooral naar wat ze onthult: de hedendaagse realiteit van instrumentenbouw in Vlaanderen, gezien door de ogen van bouwers en de organisatie die dit podium mogelijk maakt. 

“Tijdens Gooikoorts doen we de markt nu bewust op zondag”, vertelt Ilse. ​“Zondag is onze familiedag en de markt past daar perfect in. Bezoekers kunnen er langsgaan bij bouwers die er met hun draailieren, violen of doedelzakken staan. Ze tonen hun instrumenten, geven uitleg of doen zelfs een kleine herstelling ter plaatse.” Volgens Ilse is het een ​“laagdrempelige manier om te laten zien dat een instrument niet zomaar gekocht wordt, maar gemaakt wordt door iemand met kennis en passie.” 

De instrumentenbouwersmarkt is voor Muziekmozaïek een vaste waarde binnen het festival. Binnen de organisatie leeft het idee om in de toekomst nog een sterkere link te leggen tussen de markt en andere initiatieven, zoals de muziekstages of de samenwerking met de academie van Gooik. Die laatste was dit jaar ook aanwezig op de bouwersmarkt om lokale muzieklessen te promoten. ​“We denken eraan om in de toekomst nog meer in te zetten op die samenwerkingen, om zo de link te leggen met het instrument en de lessen”, zegt Ilse. Zo wil Muziekmozaïek de brug slaan tussen leren spelen, instrumenten huren en kennismaken met de makers. 

De bouwersmarkt kende, naast een pauze door corona, in 2023 een korte onderbreking, maar werd nadien opnieuw opgenomen in het festivalprogramma. ​“Tijdens corona kon het natuurlijk even niet, en het eerste jaar na corona hebben we het één keer niet gedaan”, legt Ilse uit. ​“Maar toen kregen we veel reacties: mensen misten het. Ze zeiden: dat was wel tof, het was het enige in België waar we naartoe konden gaan. Dus hebben we het terug georganiseerd.” 

Voor Muziekmozaïek onderscheidt de markt zich doordat ze bouwers en publiek fysiek samenbrengt op een laagdrempelige manier. ​“Het voordeel voor de bouwers is dat ze echt bij hun doelgroep zitten”, zegt Ilse. ​“Niet alleen het publiek dat geïnteresseerd is, maar ook de muzikanten die daar optreden hebben baat bij de bouwers. En het is maar één dag, dus dat is voor de bouwers ook praktisch haalbaar.” 

Hoewel de schaal kleiner is dan andere internationale voorbeelden zoals Le Son Continu in Frankrijk, blijft de Gooikse editie binnen België een bijzonder initiatief. Ze wordt namelijk nadrukkelijk gesitueerd binnen de Vlaamse folkcontext: lokaal verankerd en in directe verbinding met spelers en bouwers. Juist die combinatie maakt het festival en de markt herkenbaar en duurzaam. 

Iwein Jacobs 

Wanneer je Iwein Jacobs niet ziet op het podium met zijn accordeon, kan je hem vinden in zijn atelier bij Accordeons Viseur. Daar werkt Iwein nog bijna elke dag aan accordeons: stemmen, herstellen, afregelen, mechanieken verfijnen. Hij bouwde er jarenlang zelf tweerijers voor beginners en stond sinds 2007 al op de bouwersmarkt te Gooik. ​“Het is leuk om daar te staan, om mensen te ontmoeten en de gospel van de accordeon te brengen”, zegt Iwein. ​“Het is eerder een gelegenheid om eens te laten zien wat er mogelijk is op accordeongebied en contacten te leggen dan effectief instrumenten te verkopen de dag zelf.” 

De markt is belangrijk voor Iwein omdat ze spelers, bouwers en publiek samenbrengt. In de beginjaren van zijn loopbaan leerde hij er veel collega’s kennen en kwam hij in contact met spelers die zijn instrumenten ontdekten. ​“Gooikoorts heeft veel betekend voor muzikanten en bouwers. Daarom vind ik dat ik het festival, dat zoveel aan mij gegeven heeft, iets moet teruggeven.” 

Hoewel het voor Iwein niet meer rendabel is om voltijds te leven van instrumenten bouwen, blijft de markt op Gooikoorts een belangrijk moment om te tonen aan het bredere publiek hoeveel werk en kennis er achter hun geliefde instrumenten schuilgaat. ​“Bezoekers kunnen mij vragen stellen. Zo krijgen ze inzicht in het ambacht en voelen ze het verschil tussen fabrieks- en handwerk.” 

“Veel mensen hebben geen idee hoeveel onderdelen er in één accordeon zitten, of hoe je goed zorg draagt voor je instrument als speler”, vertelt Iwein. ​“Als je dat kunt uitleggen of laten zien, dan begrijpen ze ook waarom zo’n instrument kost wat het kost. Dat gesprek is voor mij belangrijker dan de verkoop.” 

Iwein deelt zijn ervaring ook graag met de spelers. Wanneer muzikanten met vragen komen op de markt of daarbuiten, probeert hij altijd te helpen. ​“Als iemand mij vraagt hoe iets werkt, of hoe ze best omgaan met hun accordeon of zelf kleine probleempjes oplossen, dan leg ik dat met plezier uit”, glimlacht Jacobs. ​“Je leert zelf ook bij door dingen uit te leggen. Dat hoort bij het vak.” 

Zijn aanwezigheid op de markt toont hoe ambacht zichtbaar kan blijven, zelfs in een context waar het niet om verkoop draait, maar om ontmoeting en inzicht in het maakproces. 

Geert De Nyn 

Geert bouwt en herstelt Vlaamse doedelzakken, hobo’s en andere houten blaasinstrumenten in zijn atelier. Naast zijn werk als bouwer is hij leerkracht muziek in het deeltijds kunstonderwijs. De instrumentenbouwersmarkt van Gooikoorts leerde hij enkele jaren geleden kennen toen hij zich, op eigen initiatief, aanmeldde als standhouder. 

“Ik dacht: mensen moeten mij leren kennen”, vertelt hij. ​“Het jaar dat ik me aanmeldde, was er geen instrumentenbouwersmarkt op het festival. Ik heb dan gevraagd of ik niet gewoon met een standje mocht komen staan, en dat vonden ze goed. Er zijn toen heel veel reacties gekomen van mensen die zeiden dat ze het jammer vonden dat de muziekinstrumentenbouwersmarkt er niet meer was. Het jaar erna hebben ze die teruggebracht.” Die ervaring bevestigde voor Geert het belang van de markt. 

“Je verkoopt zelden een instrument op zo’n markt”, zegt hij. ​“Maar mocht er nooit een doedelzakbouwer staan, dan verdwijnt het instrument uit de hoofden van de mensen.” 

Zijn aanwezigheid in Gooik heeft dan ook vooral te maken met zichtbaarheid. Hij komt er niet om te verkopen, maar om het instrument te tonen, vragen te beantwoorden en nieuwsgierigheid te wekken. Voor Geert vervult de markt bovendien een sensibiliserende rol. Bezoekers komen in aanraking met instrumenten die ze meestal enkel vanop afstand kennen, vaak met bepaalde stereotypes in het hoofd. 

“Iedereen denkt dat een doedelzak Schots is”, vertelt hij. ​“Elk jaar opnieuw zijn er dan mensen verrast wanneer ze mijn doedelzakken zien: een Vlaamse doedelzak? Dat historisch bewustzijn een beetje helpen bewaren, dat vind ik enorm belangrijk. Dat geef ik ook mee in mijn lessen.” 

Zijn aanwezigheid op de markt is dus een manier om dat bewustzijn levend te houden, niet enkel bij volwassen maar vooral ook bij kinderen. 

“Wanneer bouw je dat soort herinneringen op? Als je klein bent”, zegt hij. ​“Ik heb als kind ook de instrumentenmarkt van Gooik bezocht met mijn ouders. Dat was een moment dat me bijbleef om al die instrumenten en de mensen erachter te zien.” 

Geert ziet het als een gedeelde verantwoordelijkheid van de bouwers om de correcte kennis over instrumentenbouw en muzikale tradities zichtbaar te houden zowel door op initiatieven zoals de bouwersmarkt te gaan staan, als door onderling uit te wisselen. ​“Je moet informatie delen met elkaar, om het instrument aan zich beter te laten worden. Dat komt iedereen ten goede.” 

Instrumentenbouw is meer dan techniek of handel. Achter elke accordeon, doedelzak of draailier schuilt een maker die kennis, ervaring en intuïtie samenbrengt. Het is werk dat traag groeit, met aandacht voor materiaal, klank en mens.

De bouwersmarkt in Gooik maakt dat zichtbaar. Tussen de kraampjes staan geen verkopers, maar makers. Bezoekers zien hoe onderdelen worden afgestemd, horen hoe een instrument klinkt en leren de geschiedenis ervan. Voor Iwein Jacobs en Geert De Nyn is dat precies de waarde van die dag: tonen wat anders in het atelier blijft en zorgen dat meer niche instrumenten niet vergeten worden door het bredere publiek.

Ook het steunen op elkaar als bouwers is een belangrijke manier om opgebouwde kennis te verspreiden en beschikbaar te houden. Zowel Iwein als Geert geven aan dat ze bij een netwerk van bevriende bouwers terechtkunnen met vragen en uitdagingen.

De instrumentenbouwersmarkt van Gooikoorts blijft voor Muziekmozaïek een belangrijke plek waar het ambacht van de instrumentenbouwers zichtbaar wordt en de kennis over niche-instrumenten wordt verspreid op een laagdrempelige manier. Voor bouwers zoals Iwein Jacobs en Geert De Nyn is het een dag om te laten zien wat anders in stilte gebeurt, om vragen te beantwoorden en de passie voor hun instrumenten te delen.