Bouzoukivaart zet de Griekse cultuur in Antwerpen in de kijker
Op initiatief van Poli Roumeliotis en Kris Kaerts voer op 20 mei 2023 de rivierboot De Ark van Brussel naar Antwerpen, om de bouzouki van George Dalaras af te leveren aan Museum Vleeshuis. De ‘Bouzoukivaart’ werd in 2024 genomineerd voor en erkend op het Register van Inspirerende Voorbeelden rond het borgen van immaterieel erfgoed. Voor CEMPER was dit de aanleiding om met Poli, Kris en Marleen Maes, publiekswerker van Museum Vleeshuis, in gesprek te gaan.
![](/assets/imager/images/Muziekinstrumenten/276717/20240326_Interview_Bouzoukivaart_9d4a5c4b5eb7a0b17ec637f3796fb9ed.webp)
Griekse zeemannen in het Schipperskwartier in Antwerpen
De Bouzoukivaart was de aftrap van het project IN ΣKIPPERΣTREET. Met dit project willen Poli en Kris het verleden van Griekse zeemannen in het Antwerpse Schipperskwartier onderzoeken en hun bevindingen delen. De bouzouki was een belangrijk onderdeel van het uitgaansleven in de jaren 50 — 80 in het Schipperskwartier.
Om IN ΣKIPPERΣTREET een goede start te geven, hadden Poli en Kris een ‘wild’ idee: de bouzouki een plaats geven in Museum Vleeshuis. Daarmee wilden ze de klank van de bouzouki terugbrengen naar de wijk waar het Griekse verleden nog amper zichtbaar is. Met dat idee klopten ze aan bij Museum Vleeshuis, waar ze meteen enthousiast en vol vertrouwen reageerden.
“En we hadden nog geen idee welke bouzouki”, vertelt Poli. Ze beslisten om te vragen aan George Dalaras of hij een Bouzouki van zijn vader, Loukas Daralas, wilde schenken. Ze wilden niet gewoon een bouzouki in de winkel gaan kopen. Het was belangrijk dat er een verhaal achter zat.
George Dalaras
Loukas Daralas was een bekende Griekse rebetiko-artiest in de jaren 50 — 60. “Hij is op een bepaald moment vertrokken uit Griekenland en heeft zijn gezin daar achtergelaten. Zoals vele Griekse muzikanten uit die tijd, speelde hij op plekken waar veel Griekse arbeiders naartoe geëmigreerd waren. Zo raakte hij ook in België verzeild. Met België heeft hij een speciale relatie aangezien hij hier een nieuw gezin stichtte. Hij overleed op relatief jonge leeftijd. De levenswandel van een echte ‘rebeti’”, vertelt Poli.
Zijn zoon, George Dalaras, is in Griekenland een superster. George Dalaras overspant als muzikant alle stijlen van de Griekse (volks)muziek, of het nu dimotika, rebetika, of laïka is. Via via konden Poli en Kris hem contacteren. Hij ging op zoek naar een oude bouzouki van zijn vader, maar al snel bleek deze nergens te vinden. George doneerde daarop zijn eigen bouzouki. Een mooi, symbolisch gebaar: “Het gaat om een bouzouki van één van de grootste Griekse muzikanten die nu nog in leven is. Iemand die heel veel gedaan heeft voor de rebetiko, voor de muziek. Tijdens de jaren van de Griekse dictatuur heeft hij veel liedjes gebracht die nog altijd veel betekenen voor de Griekse diaspora. Dus voor ons was dat wel heel erg waardevol dat hij zijn schouders ook echt onder het project heeft gezet”, aldus Poli.
![](/assets/imager/images/Muziekinstrumenten/276716/20230520_BouzoukiDalaras_cJeroenBroeckx_1_dc4f46ffc5eea0fa4a506f5df2457db8.webp)
De bouzouki
Kris vertelt over de bouzouki: “De Griekse muziek associeer je met de bouzouki. Je zou zeggen: er is geen raszuiverder instrument dan de bouzouki. Alleen de naam al. Maar als je de geschiedenis begint te ontleden, dan is dat veel complexer en dan heb je veel vaders en veel moeders”. Kris en Poli proberen nu die geschiedenis van de bouzouki, en de verschillende muziekstijlen die ermee worden gespeeld, te ontleden om een cahier te schrijven voor Museum Vleeshuis. Dat is één van de uitvloeisels van de Bouzoukivaart. Ze zijn hiervoor onder andere met Giorgos Matsikas, de bouwer van de geschonken bouzouki en zelf ook muzikant, gaan praten.
De bouzouki is ontstaan uit westerse en oosterse invloeden. In de loop der tijd is er ook nog veel aan veranderd. Zo was de bouzouki lange tijd een driesnarig instrument en veranderde het later naar een instrument met vier dubbele snaren. Omdat de bouzouki aan het begin van de 20e eeuw vooral verbonden was met gemarginaliseerde groepen in de samenleving trok de burgerij zijn neus op voor het instrument. Bij rebetiko, ook wel de ‘Griekse blues’ genoemd, speelt de bouzouki een prominente rol. Tot aan de Tweede Wereldoorlog werden de muzikanten, rebeti, scheef bekeken en zelfs vervolgd. Pas vanaf 1950 begon de bouzouki en de bijhorende muziek een weg naar het grote publiek te vinden.
In dit project is de bouzouki vooral een symbool voor de Griekse aanwezigheid in Antwerpen. Poli en Kris geloven sterk in de kracht van muziek en dans om mensen te bereiken. “De Griekse gemeenschap kon zich niet voorstellen dat een instrument dat voor hen zo belangrijk is, en dat altijd aanwezig is bij elk feest, een plaats kon krijgen in een museum. Dat hadden we nodig. Dat het een plek kon krijgen”, aldus Kris. Voor Museum Vleeshuis klopte dit helemaal bij het DNA van het museum. Marleen verwoordt het zo: “Wij zijn niet alleen een muziekinstrumentenmuseum, maar vooral ook een muziekmuseum dat de instrumenten in een context plaatst. Wij willen het verhaal van de muziek en de muzikanten aan de bezoeker meegeven, en dit project past daar perfect in”.
De Bouzoukivaart
Poli en Kris bedachten een manier om dit zo spectaculair mogelijk te doen. “Niet zo van spectaculair, om spectaculair te zijn”, zegt Kris. Maar ze wilden wel in de kijker lopen, dachten alles tot in de puntjes uit en betrokken de huidige Griekse gemeenschap. “Voor ons was dit de manier om te werken aan bewustwording. Om erfgoed levend te houden moet je actie ondernemen. Enkel een plaat opzetten is niet voldoende. Daarom vonden we het belangrijk om de bouzouki met veel show naar hier te brengen”, aldus Poli.
Op 20 mei 2023, een zonnige dag, voer De Ark van Brussel naar Antwerpen met enkele tientallen muzikanten aan boord, waaronder vele bouzoukispelers. De bouzouki werd vervoerd in een speciaal hiervoor ontworpen transparant schrijn. Aan de kade van Antwerpen werd de boot opgewacht door muzikanten en Griekse dansers. Zo ging de stoet naar Museum Vleeshuis. “Er was een goede energie op die dag. Door muziek en dans wek je energie op en die energie draag je over. Op het moment dat je deelgenoot bent van die vaart en die stoet, dan draag je dat ook in je. Je krijgt er energie van, van dat instrument, van die muziek, van alles wat er gebeurt. Ik had echt tranen in mijn ogen”, vertelt Poli. In Museum Vleeshuis kreeg de bouzouki een centrale plaats en werden de deelnemers warm onthaald met een receptie en toespraken. “Om te bewijzen dat je welkom bent”, volgens Marleen. “Ik vind dat de Griekse aanwezigheid zichtbaar mag zijn, want dat is een onderdeel van wat hier in België, Vlaanderen, Antwerpen leeft. Door dit soort dingen te doen, wil ik daar iets aan bijdragen”, voegt Poli toe.
![](/assets/imager/images/Muziekinstrumenten/276795/20230520_BouzoukiDalaras_cJeroenBroeckx_3_dc4f46ffc5eea0fa4a506f5df2457db8.webp)
Crowdfunding
Om de Bouzoukivaart te financieren hadden Poli en Kris geen middelen. Subsidies konden ze voor dit deel van het project niet aanvragen. Ze startten daarom een crowdfundingcampagne op. Ze zetten in hun communicatie heel erg in op het betrekken van mensen bij hun verhaal. Kris zegt daarover: “Je moet niet denken aan het bedrag dat je nodig hebt, maar een verhaal vertellen. Sponsors werden onderdeel van het project en maakten bijvoorbeeld kans om mee te gaan op de Bouzoukivaart”. Op korte tijd hebben Poli en Kris 12.000 euro opgehaald. De crowdfunding had er ondertussen ook voor gezorgd dat hun project op de kaart werd gezet. Kris vindt het jammer dat erfgoedsubsidies vaak niet gebruikt kunnen worden voor het evenementgedeelte van projecten, terwijl ‘naar buiten komen’ net zo belangrijk is. Kris en Poli vonden het ook belangrijk om de betrokken muzikanten een eerlijke verloning te geven en zichtbaar te maken. “Want wie zijn degenen die het erfgoed levend houden? Dat zijn de muzikanten. Dus hen moet je in de picture zetten, vandaar dat we hen ook het instrument lieten dragen. Letterlijk, op hun schouders.”, zegt Poli hierover.
Impact van het project
Voor zowel Poli en Kris als voor Museum Vleeshuis is het project niet afgerond met de overhandiging van de bouzouki. Het tweetal werkt op dit moment aan een cahier over het instrument dat het museum zal verspreiden. Ook blijven dans en muziek een rol spelen in het project IN ΣKIPPERΣTREET, vooral als middel om mensen te bereiken. Het museum zal na de renovatie blijven inzetten op het betrekken van diverse gemeenschappen die aanwezig zijn in de buurt, met de Bouzoukivaart als inspiratie. Marleen zegt hierover: “Onze collectie muziekinstrumenten is zo goed als homogeen West-Europees, maar Antwerpen telt 172 nationaliteiten. Dat kan je niet blijven volhouden, we moeten linken leggen naar andere gemeenschappen”. Dat wil niet zeggen dat ze alle instrumenten naar Museum Vleeshuis willen halen, “maar je moet wel aanknopingspunten vinden”. Wat dat betreft waren Kris en Poli “een geschenk uit de hemel” volgens Marleen. Het hebben van goede partners is voor dit soort projecten onontbeerlijk.
De Griekse gemeenschap voelt zich door de Bouzoukivaart erkend. “Ik denk dat veel mensen door de Bouzoukivaart ook zelf meer zijn beginnen dromen. Een aantal van die muzikanten zeggen: ‘We gaan verder met die muziek. We maken daar een theatervoorstelling van”, zegt Kris. Poli voegt toe: “Maar ook andere mensen die het hebben gezien voelen zich erkend en zeggen: ‘Fijn dat we zichtbaar zijn in de stad’. Het is dan wel via een muziekinstrument. Maar in dit project staat het instrument symbool voor het Griekse erfgoed en dat draagt bij aan het thuisgevoel van de Griekse gemeenschap in Antwerpen.”
![](/assets/imager/images/Muziekinstrumenten/276851/20230520_Bouzoukiboot_cTineVanDeVel_4_de475b6bc02b4807bd1ab4842d5ea1d3.webp)
Tips voor andere erfgoedgemeenschappen
Tot slot vroegen we Poli, Kris en Marleen naar tips voor andere erfgoedgemeenschappen die borgingsacties willen opzetten. De eerste tip die ze geven is: scan je eigen organisatie en vraag je af: Wie bereiken we nog niet? Probeer vervolgens in te zetten op het verbreden van je publiek. De tweede tip hangt hiermee samen. Poli en Kris pleiten voor het plaatsen van erfgoed in een groter geheel. Ze geven de Griekse rode paaseieren als voorbeeld. Er zijn zoveel landen en culturen waar eieren een rol spelen. Het is belangrijk om de link te zoeken met anderen. Op die manier creëer je mogelijkheden. “Als je je eigen erfgoed te eng bekijkt, bestaat de kans op uitsterven”, aldus Kris. “Wanneer je zoekt naar connectie, kun je meer mensen betrekken”.
Ook interessant
![](/assets/imager/images/Werking-CEMPER/299870/WerksessieDanserfgoed25012024_cJoeriThiry_STUK_b0f6e15c819e5ad79469b281261ebd14.webp)
Een actieplan voor danserfgoed in Vlaanderen – Werksessie Netwerk Danserfgoed
![](/assets/imager/images/Werking-CEMPER/299149/FocusVakmanschap04_cFemkeDenHollander_b0f6e15c819e5ad79469b281261ebd14.webp)
Leer via instructievideo’s een draailier bouwen
![](/assets/imager/images/Topstukken/298333/Pianosonate1Beethoven_Voorzijde_cArenbergAuctions_b0f6e15c819e5ad79469b281261ebd14.webp)
Topstuk voorgesteld: Schets van Beethovens eerste pianosonate
![](/assets/imager/images/Bezoektips/OpenMonumentendag/297287/OpenMonumentendag2024_05d743d2dc4eac29138a105fd07888b2.webp)