Het geheugen als archief: de nalatenschap van Luc Brewaeys

Luc Brewaeys was componist, dirigent, pianist en docent. Zijn muziek wordt gekenmerkt door een densiteit: hij wilde zo veel mogelijk muziek op korte tijd laten klinken. Hij vertrok daarvoor vanuit het spectralisme (een stroming waarbij klankkleuren centraal staan en waarbij er gecomponeerd wordt met boventoonstructuren), maar gaf er een eigen draai aan door het typische statische karakter ervan te doorbreken. Zijn favoriete medium hiervoor was het orkest. Hij schreef in totaal acht symfonieën, waarvan de laatste onafgewerkt bleef. In 2015 overleed Brewaeys na een lange strijd tegen kanker. 

Al vóór de start van het pilootproject werden er stappen gezet om zijn nalatenschap te borgen. Enige tijd na het overlijden van de componist stelde Birgit Van Cleemput (musicoloog, Klaramedewerker en weduwe van de componist) lijsten op van het materiaal dat hij achterliet. In 2022 droegen de erfgenamen van Brewaeys het artistieke archief over aan het Universiteitsarchief Leuven, waar de lijsten van Van Cleemput als basis dienden voor een volwaardige archiefinventaris. Die inventaris is raadpleegbaar op de website van het universiteitsarchief. Het archief zelf is in te kijken in de leeszaal. In 2023 werd ook de Luc Brewaeys Foundation opgericht, met als doel zijn muziek en ideeën door te geven aan volgende generaties. 

Tijdens het pilootproject lag de focus op Brewaeys’ symfonisch werk. Een eerste doelstelling was het digitaliseren van de symfonieën waarvan nog geen digitale partituur bestond, namelijk de eerste vier symfonieën en de zesde symfonie. Van deze werken werd een digitale muzieknotatie opgesteld zodat ze makkelijker uitvoerbaar worden. De Luc Brewaeys Foundation hoopt hiermee ook de drempel te verlagen om de werken te programmeren. De digitale muzieknotatie werd verzorgd door muziekuitgeverij Donemus, met wie Brewaeys ook in het verleden samenwerkte.

Daarnaast wilde de foundation via dit project ook gaten in het archief opvullen. Brewaeys werkte composities volledig in zijn hoofd uit; hij maakte dus geen schetsen of kladversies. Dat maakt het bijzonder moeilijk om inzicht te krijgen in zijn creatieve proces. Daarom werden er diepte-interviews afgenomen met personen die nauw betrokken waren bij zijn werk, namelijk: dirigenten Arturo Tamayo en Filip Rathé, zijn leerling Annelies Van Parys, muzikanten met wie hij samenwerkte Daniel Kientzy, Mireille Capelle en Pierre Delamarre en partners op het gebied van electronics Maarten Buyl en Serge Verstockt. 

De gesprekken werden gevoerd door drie verschillende interviewers: Jannis Van de Sande, Jasper Croonen en Klaas Coulembier. Dat was in de eerste plaats een praktische overweging. Het zou moeilijk geweest zijn één persoon te vinden die alle gesprekken kon voorbereiden en uitvoeren. Een handig effect was dat de specifieke expertise van elke interviewer kon worden ingezet bij de meest geschikte gesprekspartner. Zo ging Van de Sande in gesprek met Serge Verstockt en Maarten Buyl over het gebruik van electronics, een domein waarin hij zelf expert is. Om de interviewers zo veel mogelijk op één lijn te krijgen, stelde de foundation een leidraad met tips op. Het was vooral belangrijk dat de interviewers zich open opstelden en ruimte lieten voor onverwachte wendingen in het gesprek. Melissa Portaels volgde alle gesprekken op vanuit de foundation, zodat iemand het gehele plaatje meekreeg en er ook linken konden gelegd worden tussen de verschillende interviews. 

Alle gesprekken werden opgenomen en getranscribeerd met de AI-tool Good Tape. Het bleek toch heel wat werk om deze AI-gegenereerde transcripties goed te zetten. Naar het gevoel van de uitvoerders, werd er dus niet veel tijd gewonnen door te werken met een AI-tool bij het uitwerken van de Nederlandstalige transcripties. Deze manier van werken bleek wel nuttig voor de Franstalige interviews. Daar was een ruwe basis handig om van te vertrekken. De volledige opnames en transcripties zijn te raadplegen bij de Luc Brewaeys Foundation, het Universiteitsarchief Leuven en MATRIX [Centrum voor Nieuwe Muziek]. Samenvattende teksten van de interviews kan je nalezen op de Luc Brewaeys-website. 

De foundation blikt tevreden terug op het project. Het blijkt toch mogelijk om via interviews met personen uit iemands directe omgeving min of meer door te dringen tot diens artistieke praktijk. De erfgenamen hopen dan ook dat er in de nabije toekomst musicologisch onderzoek zal verricht worden naar Brewaeys’ werk, waarin het nieuwe bronnenmateriaal een toegevoegde waarde kan zijn. 

Ook buiten het pilootproject werkte de foundation rond Brewaeys’ nalatenschap. Tussen oktober 2025 en april 2026 organiseerde ze samen met talrijke partners uit het veld het Fasten Seat Belts!-herdenkingsseizoen naar aanleiding van het tienjarige overlijden van de componist. Het festival focuste op zijn orkestrale werk, waarbij ook alle symfonieën (waarvan een deel gedigitaliseerd werden tijdens het pilootproject) opgevoerd werden. In het kader van het festival werd ook een reizende tentoonstelling opgesteld en verscheen er een gelijknamige publicatie over zijn muzikale taal in samenwerking met MATRIX.