De poesje speelt verder
De poesjenellen, komische stangpoppen met wortels in de Italiaanse commedia dell’arte, zijn al sinds de 16e eeuw onderdeel van de Antwerpse volkscultuur. Deze vorm van poppentheater staat bekend om zijn scherpe humor, het sappige Antwerpse dialect en onvervalste volksmentaliteit. In april 2026 staat Antwerpen volledig in het teken van deze traditie, met een festival, poesjenellenschool en expo in de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience.
Waarderingsonderzoek
In het najaar van 2024 voerde CEMPER een waarderingsonderzoek uit naar het Antwerps poesjenellentheater. Hierbij interviewden we spelers, observeerden we voorstellingen en voerden we korte gesprekken met mensen uit het publiek, samen met studenten Erfgoedstudies van Universiteit Antwerpen. Dit onderzoek ging niet alleen in op de betekenis van poesjenellen voor de erfgoedgemeenschap, maar ook op de uitdagingen en kansen voor een duurzame toekomst van deze traditie. ErfgoedLab Antwerpen nam vervolgens de handschoen op en ging samen met de spelers aan de slag om deze traditie zichtbaar te maken en relevant te houden.
Festival: De poesjenellen pakken uit
Uit ons waarderingsonderzoek kwam naar voren dat de meeste poesjenellentheaters een vast publiek kennen. Het vinden van een nieuw en breder publiek vormt een uitdaging. Daarom werkten de gezelschappen samen met ErfgoedLab een festival uit waarmee ze hun voorstellingen naar een nieuw publiek brengen.
Dit festival vindt plaats van 16 tot en met 19 april 2026. Onder de noemer De poesjenellen pakken uit bundelen de Antwerpse poesjenellentheaters hun krachten in de schoot van poppentheaterfestival OERF OERF, georganiseerd door Theater FroeFroe en De Studio. Vier dagen lang kan je op verschillende locaties in Antwerpen genieten van voorstellingen met de iconische figuren als Neus, Schele, Kop, Bult en Belleke.
Dit zijn de voorstellingen die worden gespeeld tijdens het festival:
- Het Marsmanneke van Venus op 16 en 17 april in Zaal Zirkus, door De Poesje van Klein Stanneke;
- De Sterken Bakker op 16, 17 en 18 april in Café Den Bengel, door Semini’s Schaviezen Poesjenellenschool;
- Pulcinella’s duel op 18 april in De Groene Waterman, door De Poesje van de Lange Wapper;
- De Leeuw van Vlaanderen op 18 april in de Repenstraat, door De Poesje van Antwerpen;
- Faust op 19 april in Café Den Bengel, door De Poesje van het Spelleke van Semini.
Schaviezen poesjenellenschool
Een andere nood die uit ons onderzoek naar voren kwam, was het vinden van nieuwe spelers om de kennis aan door te geven. De huidige gezelschappen hebben voldoende spelers, maar weinig ruimte om spelers van de volgende generatie op te leiden. Het poesjenellengezelschap Semini richtte met steun van ErfgoedLab Antwerpen en OPENDOEK een schaviezenschool in. Deze groep van acht spelers leerde tijdens een traject de kneepjes van het vak. Ze brengen tijdens het festival een voorstelling uit het archief: De Fransche Furie of Den sterken bakker uit de Lange Nieuwstraat uit het repertoire van de Poesje van de Repenstraat.
Tentoonstelling: De poesjenellen hangen (‘t) uit
Eén van de doelstellingen van het project De poesje speelt verder was ook om de poesjenellencollectie in het MAS en Letterenhuis te ontsluiten. De zes huidige poesjenellengezelschappen kropen daarom in de rol van curator en richtten samen de tentoonstelling De poesjenellen hangen (‘t) uit in met stukken uit hun eigen collectie en die van het MAS en het Letterenhuis. Ook kozen enkele Antwerpse poesjenellenspelers een aantal poppen uit de collectie van het MAS die voortaan als gebruikspop zullen dienen. Deze poppen zullen ook bespeeld kunnen worden door de bezoekers tijdens de tentoonstelling.
Van 7 april tot en met 3 mei kunnen bezoekers een kijkje nemen in de Nottebohmzaal van de erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience. Er zullen ongeveer veertig poppen te zien zijn, decorstukken, originele teksen en affiches te zien zijn. De poesjenellenspelers leiden je zelf rond.
Meer over dit project
De poesje speelt verder
Onderzoeksrapport Antwerps poesjenellentheater
Ook interessant
Vanessa Peeters over het erfgoedproject rond de collectie Jop Pollmann
Terugblik op de Week van de Belgische Muziek 2026
Immaterieel erfgoed van circus in de kijker?
