Doorgeven van leeuwendans in Vlaanderen

Joe Choi werd geboren en groeide op in Antwerpen, als kind van Chinese ouders. Leeuwendans was niet zijn eerste keuze: het was zijn broer, die kungfu beoefende, die hem meenam naar lessen van een Nederlandse leraar in de stad. Daar was ook een coach in leeuwendans actief, verbonden aan de Pak Mee-stijl van kungfu. Joe was meteen geboeid door de drum: ​“Ik werd meegesleurd door de muziek en de beat. Zo ben ik erin gerold.” 

Joe begon zich te verdiepen in zowel kungfu als leeuwendans. Hij nam deel aan wedstrijden die destijds nog in Europa georganiseerd werden. Zo groeide hij uit tot een van de kernleden van de leeuwendansschool in Antwerpen. Toen de oorspronkelijke leraar ziek werd, richtte Joes huidige meester, Wong Man Sun, een eigen school op: de Lion Dance School in Antwerpen, die werkt vanuit de Choi Lee Fat-stijl. Sinds 2001 bestaat de school als vzw, met als doel de leeuwendans en de bijbehorende kungfustijl te onderwijzen in Antwerpen. 

Binnen de kungfutraditie was de sifu, de leermeester, vroeger een soort voogd. Ouders die de tijd of de middelen niet hadden om hun kinderen zelf op te voeden, vertrouwden hen toe aan een meester. Die meester gaf niet alleen technische kennis door, maar ook discipline, morele waarden en een kijk op de wereld. ​“Je leraar was niet alleen je meester, maar ook een soort van tweede vader.” Vandaag is die rol veranderd, maar het blijft meer dan technische training. In tegenstelling tot sporten als judo of karate werkt men niet met graden of banden. Leerlingen ontwikkelen zich op hun eigen tempo, begeleid door de meester. De school functioneert als een gemeenschap, bijna als een familie. 

Joe was de eerste leerling van zijn meester toen die zijn eigen school opstartte. Die positie gaf hem een bijzonder nauwe band: hij was niet alleen leerling maar ook gesprekspartner en medebouwer van de school. Leeuwendans was het startpunt, maar wat hij meekreeg was veel breder. 

Vandaag merkt hij dat die intense relatie tussen meester en leerling moeilijker te realiseren is. Mensen combineren opleiding met werk en gezin. Toch blijft de kern overeind: respect voor de meester en de verantwoordelijkheid om kennis door te geven. 

Ook de lespraktijk is veranderd. ​“Je kunt de huidige generatie niet meer aanspreken met methodes van dertig jaar geleden. Vandaag de dag kun je niet vragen om drie maanden één ding te doen en dan nog niks geleerd te hebben.” Toen Joe begon, leerden ze de eerste maanden niets anders dan staan, de basisstand. Pas daarna mocht je een keer een leeuwenkop aanraken. 

Joe geeft nu workshops met een andere aanpak. Hij begint met een opwarming en een basisbeweging, maar al snel biedt hij elementen van de dans aan zodat beginners iets kunnen uitproberen. Er wordt gewerkt met hulpmiddelen, bijvoorbeeld een hoepel om de houding te trainen, en de nadruk ligt op variatie. De drempel moet laag zijn. Het niveau kan daarna groeien. 

In Parijs experimenteren ze met een vergelijkbare aanpak onder de naam Lionsport. Leeuwendans wordt gepresenteerd als een sport en de traditionele elementen worden gaandeweg geïntroduceerd. Joe volgt dit met interesse. Niet omdat hij de rituele aspecten wil loslaten, maar om nieuwe instroom te creëren. ​“Je trekt mensen aan via de dans. Daarna ga je de diepte in: groeten, het altaar, wat betekent dat? Wat moet je daar eren?” 

Tegelijk ziet hij hoe jongeren, geïnspireerd door filmpjes op YouTube, zelf aan de slag gaan met leeuwendans. Voor hem dreigt de betekenis door deze oppervlakkige manier van kopiëren verloren te gaan. Hij erkent dat een groot deel van het publiek waarschijnlijk het verschil niet ziet. ​“Mensen vinden het leuk, de winkeliers zijn tevreden, de klanten komen kijken. Maar de kennis ontbreekt waardoor een verkeerd beeld wordt doorgegeven. En als je dat blijft verderzetten, dan wordt de traditie niet meer juist doorgegeven.” 

De vzw Legends of Lion Dance ontstond vanuit de wens om de kennis correct door te geven en het publiek te informeren. Er speelden twee praktische kwesties: de school beschikte over een grote collectie leeuwenkoppen en Joe kreeg ieder jaar dezelfde vragen van journalisten en voorbijgangers tijdens Chinees Nieuwjaar: waarom die dans, wat betekent rood, waarom al dat lawaai? Hij beantwoordde al die vragen graag, maar besefte dat er iets meer structureel nodig was. 

In 2017 stapte hij naar bibliotheek Permeke, de bibliotheek in de buurt van Chinatown in Antwerpen, en vroeg of hij een kleine expo mocht opzetten. Hij bouwde de eerste versie zelf, met houten installaties voor de leeuwenkoppen. De inspiratie haalde hij uit een tentoonstelling die hij in Hongkong zag: Yat Toi Seng Si, A Generation of Lion Dance, een tentoonstelling over de leeuwenkoppen, de legendes en de generaals. Hij paste dit concept aan, aan de mogelijkheden in de bibliotheek en aan de Europese context. ​“Als je dat hier in Europa zou doen, dan zouden mensen dat niet snappen. Ze weten om te beginnen al niet wat de leeuwendans is. Ik ben dus begonnen door leeuwenkoppen te tonen en te vertellen wat leeuwendans inhoudt.” Die keuze is kenmerkend voor zijn benadering: beginnen bij het zichtbare en tastbare en daarna de diepere lagen ontsluiten. 

Bijna tien jaar later is Legends of Lion Dance uitgegroeid tot een samenwerking met Universiteit Antwerpen, Stad Antwerpen, Permeke en het Confucius Intituut in Brugge. Jaarlijks is er een tentoonstelling rond Chinees Nieuwjaar, met rondleidingen en workshops. En met resultaat: ​“Je merkt dat de kennis groeit. Er komt ook steeds meer publiek, ook mensen zonder Aziatische achtergrond.” 

Joe wil zich in de komende jaren sterker richten op Brussel en hier ook leeuwendans op de kaart te zetten. Daar bestaan al initiatieven binnen de Chinese en Vietnamese gemeenschap, maar volgens hem ontbreekt vaak de diepere kennis van de traditie. De dans wordt beoefend, maar zonder de rituele betekenis. ​“Ik wil in Brussel iets beginnen waarvan je zegt: dit is een platform waar je het correct kunt leren. Wat mensen uiteindelijk met die kennis doen, daar kan ik niks aan veranderen.” 

Leeuwendans is voor Joe Choi een levende praktijk: iets dat verandert, zich aanpast aan nieuwe contexten en nieuwe generaties, zonder zijn kern te verliezen. Die kern is niet in een YouTube-video te vatten, die krijg je overgedragen via een meester, in een school, binnen een gemeenschap. Joe doet inspanningen om die traditie levend te houden en te promoten: met tentoonstellingen, workshops en een kinderboek. Al die projecten zijn pogingen om een brug te slaan tussen de traditie en de context hier en nu. Waarom dit zo belangrijk voor hem is? ​“Alles gaat zo snel tegenwoordig. We focussen vooral op het materiële. Terwijl mensen vroeger ook naar iets hogers zochten. Dat mogen we niet vergeten.”