Van bouzoukivaart naar cahier: de Griekse muziekcultuur van Antwerpen in beeld
Een bouzouki die per boot van Brussel naar Antwerpen reist, tientallen muzikanten die het instrument begeleiden en een feestelijke aankomst in Muziekmuseum Vleeshuis: zo kreeg de Griekse muziekcultuur in Antwerpen in 2023 opnieuw een zichtbare plek in de stad. De bouzoukivaart vormde de start van een breder traject rond het vergeten erfgoed van de Griekse zeelui in Antwerpen. Eén van de resultaten: een cahier van Muziekmuseum Vleeshuis over de bouzouki en de Griekse muziekcultuur, geschreven door Poli Roumeliotis en Kris Kaerts.
Van een instrument naar een verhaal
Poli en Kris onderzoeken al langer Grieks erfgoed in België. Met hun project IN ΣKIPPERΣTREET willen ze het verhaal van de Griekse zeelui en hun aanwezigheid in het Antwerpse schipperskwartier opnieuw zichtbaar maken. Tussen de jaren 1950 en 1980 groeide daar een levendige Griekse uitgaanscultuur. In de cafés klonk livemuziek en werden muzikanten en dansers uit Griekenland gehaald. De bouzouki was een belangrijk onderdeel van die muziekscene.
Poli en Kris wilden die geschiedenis niet alleen vertellen, maar er ook een fysieke plek voor creëren. Daarom stapten ze naar Muziekmuseum Vleeshuis, dat direct enthousiast reageerde. Ze gingen op zoek naar een instrument met een persoonlijk en historisch verhaal. Via hun netwerk kwamen ze bij de Griekse muzikant Giorgos Dalaras terecht. Hij schonk een bouzouki en eerde daarmee zijn vader, Loukas Daralas, die als muzikant in België had gewerkt. Op 20 mei 2023 werd het instrument vanuit Brussel per boot naar Antwerpen gebracht. Meer over de Bouzoukivaart lees je hier.
Loukas Daralas in Brussel, jaren 60 | Archief van N. Argiris
Waarom een cahier?
Die schenking riep meteen nieuwe vragen op. De bouzouki lijkt vandaag bijna vanzelfsprekend verbonden met Griekse muziek, maar haar geschiedenis is complex. Het instrument ontstond uit een kruising van verschillende muzikale en culturele tradities en veranderde doorheen de tijd. De bouzouki was daarnaast lange tijd verbonden met gemarginaliseerde groepen en met rebetiko, de muziekstijl van de Griekse onderklasse. Pas in het midden van de twintigste eeuw kreeg het instrument een bredere populariteit.
Precies die gelaagdheid onderzoeken Poli en Kris in het cahier. Ze schetsen hoe Griekse zeelui de muziek meebrachten naar de havenstad, waar ze onderdeel werd van het dagelijkse leven in het Schipperskwartier. De muziek bleef bovendien niet beperkt tot de Griekse gemeenschap: ook Antwerpenaren ontdekten Griekse cafés en muziek, zeker na de populariteit van de film Zorba de Griek. Het instrument wordt in het cahier gebruikt als ingang naar het bredere verhaal van Griekse muziek, muzikanten en migratie naar Antwerpen, met evenveel aandacht voor de mensen die de traditie vandaag nog dragen, als voor de geschiedenis zelf.
Daarmee sluit het cahier aan bij de manier waarop Muziekmuseum Vleeshuis naar zijn collectie kijkt. Het museum wil muziekinstrumenten niet geïsoleerd presenteren, maar ook de verhalen van de muziek en de muzikanten erachter vertellen.
Nontas was in de jaren 70 een plek voor Griekse muziek en dans | Collectie Felixarchief Antwerpen
Levende traditie
“Dit zevende Cahier sluit aan bij de groeiende aandacht voor immaterieel erfgoed”, schrijft museumdirecteur Timothy Paepe in de inleiding. Het cahier gaat dan ook niet alleen over het instrument en de geschiedenis, maar toont hoe Griekse muziek vandaag gedeeld en beleefd wordt. Bovendien werden ook verschillende concerten en publieksmomenten georganiseerd rond de schenking van de bouzouki en de publicatie van het cahier. Zo groeide uit één instrument een samenwerking tussen museum, erfgoeddragers en de Griekse gemeenschap, die allen bijdragen aan een zichtbare, levende toekomst voor dit erfgoed.
Overdracht van Daralas' bouzouki in 2023 | Archief IN SKIPPERSTREET
Zelf ontdekken
Ben je benieuwd naar het volledige het verhaal van de bouzouki en de Griekse muziekcultuur in Antwerpen? Het cahier is te koop bij BAI ANTWERP in de Hoogstraat 62 – 64 te Antwerpen. Met achtergrondinformatie, verhalen en beeldmateriaal neemt het je mee doorheen de geschiedenis van het instrument én laat het je zien hoe die Griekse muziekcultuur vandaag leeft.
Ook interessant
Hoe Amoukanama circus doorgeeft over grenzen, culturen en generaties heen
Flamenco als thuiskomst
Passie binnen muziek en podiumkunsten | Erfgoeddag 2027
