Home Nieuws Topstuk voorgesteld: Fragmentair Tongers Liedboek

Topstuk voorgesteld: Fragmentair Tongers Liedboek

Eind 1989 werden in het Stadsarchief van Tongeren een aantal laat vijftiende-eeuwse fragmenten met polyfone muzieknotatie ontdekt.

Tot dan hadden de folia dienst gedaan als omslag voor een stapeltje rekeningen, dat opgeborgen was in een onopvallende en niet geklasseerde map varia’. De archiefbescheiden zijn afkomstig van de Tongerse Sint-Niklaaskerk, die begin negentiende eeuw werd afgebroken. Sinds 2007 worden de muziekfragmenten erkend als Vlaams topstuk.

Onderzoek wees uit dat de fragmenten vermoedelijk dateren uit de periode 1470 – 1485. Ze bevatten de flarden van negen composities, die met hun combinatie van religieuze en polyfone, van vocale en instrumentale werken een divers repertoire vormen. Meer concreet bevatten de vier bifolia delen van een Salve Regina, twee Franse chansons, een lied op Nederlandse tekst en vijf tekstloze stukken. Met uitzondering van de Franse chansons, namelijk D’ung aultre amer en Ma maistresse die door polyfonist Johannes Ockeghem (ca. 1410 – 1497) gecomponeerd werden, zijn alle muziekfragmenten anoniem. Van slechts één van de tekstloze werken is een andere bron gevonden in Firenze (Biblioteca Nazionale, Banco Rari, 229, folio 204v-205r). Hoewel het handschrift verre van volledig is, is het met zes unica — waaronder het lied Te Loven in die goide stad (Te Leuven in de goede stad), dat van belang is voor het Nederlandstalige liedrepertoire — een opmerkelijk handschrift te noemen.

Daarnaast verlenen een aantal kenmerken op het vlak van de notatie een uitzonderlijke status aan de fragmenten. Bijzonder in de schikking van de partijen is het gebruik van zowel koorboeknotatie als partituurnotatie, waar normaal in een handschrift slechts voor één van beide systemen gekozen wordt. Eveneens vallen de fragmenten op door het muziekhistorisch gezien vroege gebruik van maatstrepen en de toevoeging van wijzigingstekens. Te samen met de beperkte’ meerstemmigheid van de muziekflarden (twee- en driestemmigheid) doen deze kenmerken vermoeden dat dit handschrift samengesteld zou zijn vanuit didactische doeleinden. Daardoor kan de anonieme vervaardiger van het handschrift allicht gevonden worden in de omgeving van de Tongerse collegiale van Onze-Lieve-Vrouw, die als enige in de stad een professionele muziekopleiding verzorgde.

Fragment uit het liedboek | Stadsarchief Tongeren 

Ook interessant

14 mei 2024

Philippe Cortens: op zoek naar verborgen schatten in ons muziekerfgoed

Philippe Cortens doet duizend-en-een dingen met muziekerfgoed. Ontdek wat hij doet in dit interview.
Lees meer
23 apr. 2024

“Gentse volksliedjes hebben een grote verbindingskracht”

Folkmuzikant Wim Claeys zingt samen met de Stemband liedjes in het Gents dialect. Het kinderkoor kreeg een plaats op het Register van Inspirerende Vo…
Lees meer
16 apr. 2024

"We doen toverlantaarnshows zoals die in de periode 1820-1920 kunnen geweest zijn"

In hun vrijetijd voeren Dominique Santens en Philippe Khazzaka, samen met twee collega’s, toverlantaarnshows op. Wat is een toverlantaarn juist?
Lees meer
21 mrt. 2024

Topstuk in de kijker: Judith ende Holifernes

In 1577 schreef de Roeselaarse rederijker Robert Lawet een toneelspel over Judith en Holifernes, een geliefd thema in de dramatiek. In 2014 werd het …
Lees meer