Kaito Winse, een griot in Brussel

Dat talent kreeg vorm tijdens zijn jeugd in het dorp Lankoué, in de noordelijke regio van Sourou, Burkina Faso. Zoals in vele griot-families, werd Kaito daar door zijn vader en andere familieleden opgeleid in de muzikale verteltradities en praktijken van de griots die hem voorgingen. Dat leerproces verloopt niet via een school of opleiding, maar via luisteren, kijken en meedoen. De stem speelt daarin een centrale rol, net als verschillende muziekinstrumenten die het vertellen ondersteunen. Zo leerde hij onder meer werken met de kalebas, de mondboog (een snaarinstrument waarbij de mond van de speler als klankkast fungeert), de Fulani-fluit en de tama (een trommel waarmee spraak kan worden geïmiteerd). 

Ook in Brussel blijft Kaito die verteltraditie en instrumenten bewust meenemen in zijn werk. Voor hem betekent griot-zijn in de eerste plaats verhalen vertellen en muziek maken om daarmee mensen te raken, ook als ze de achtergrond van die traditie niet kennen. 

Hierdoor ontpopte hij zich tot een muzikale kameleon die deel is van een breed scala aan artistieke projecten: van soloperformances waarin zang, ritme en beweging samenkomen, tot zingen in de experimentele noise-punkband Avalanche Kaito of lofzang, storytelling en improvisatie combineren in het project re#encounter. 

“Mensen begrijpen vaak niet precies wat griot zijn inhoudt. Voor mij zijn griots niet enkel muzikanten. Rond een griot zit net een hele wereld die de samenleving vertegenwoordigt. Een griot is een brenger van goed nieuws, een raadgever, soms bijna een rechter. Ze doen ook aan bemiddeling. Ze vervullen dus meerdere rollen.” 

Van bij de start van het gesprek is het duidelijk dat wat een griot is of welke taken die heeft, sterk afhangt van de persoonlijke kijk van de griot op zijn eigen praktijk. In het algemeen kan je stellen dat een griot een West-Afrikaanse historicus, verhalenverteller, lofzanger, dichter en/​of muzikant is. Ze worden gezien als meesters in het mondeling overbrengen van verhalen en geschiedenis. 

In verschillende regio’s in West-Afrika werd die kennis traditioneel niet neergeschreven, maar doorgegeven binnen families van griots, zoals ook bij Kaito het geval was. 
​“Bij griots, in de oude tijden, werd de rol van vader op zoon doorgegeven. Dat hangt samen met een Afrikaans spreekwoord: ​‘Een oude man die sterft, is als een brandende bibliotheek’. Onze bibliotheek waren de mensen die lang leefden, dus hun kennis moest worden doorgegeven.” 

Volgens Kaito moet een griot naast deze overgeleverde verhalen ook de kennis van de traditionele wetenschappen bezitten om zo echt te kunnen optreden als bemiddelaar bij conflicten. ​“Griots kennen alles wat met respect voor de natuur te maken heeft, en met het voorouderlijke. Ze moeten zich interesseren in traditionele wetenschappen want die handelen over alles rondom de griot: de dieren, planten, mensen, rijkdom en armoede. Die kennis is bedoeld om je in staat te stellen om woorden te vinden die problemen kunnen oplossen, ongeacht wat er in het leven gebeurt.” 

Op de vraag welke elementen Kaito ziet als traditioneel, schets hij een genuanceerd perspectief. Voor hem linkt het woord ​‘traditioneel’ aan waar zijn griotschap origineel vorm kreeg: de familiale griotomgeving in Burkina Faso. Alles wat hij dus doet in Brussel, situeert zich buiten deze oorspronkelijke leercontext. Maar dat wil niet zeggen dat zijn praktijk hier in Brussel absoluut breekt met wat voor hem een traditionele praktijk inhoudt. ​“Alles wat traditioneel is uit Burkina Faso, alle kennis die ik bij de griots heb geleerd, respecteer ik net heel erg. Ik draag dat voor aan het publiek hier, maar dat betekent niet dat ik vastzit als een soort dorpshoofd.”

Op zijn website wordt Kaito aangekondigd met een citaat ​“Kaito Winse takes seriously the responsibility of being a tradition bearer while still having fun. (…)” van Pop Matters, als reactie op zijn album Reele Bumbo. Wanneer we hem vragen naar dit citaat, geeft Kaito aan dat hij liever niet gezien wordt als ​‘bewaarder’ van traditie. Bewaren staat voor Kaito gelijk aan krampachtig vasthouden, aan niet delen. En dat wil hij net wel doen, tonen aan het publiek hier waar hij vandaan komt, welke rol hij speelt. ​“Wanneer men mij ​‘bewaarder van de traditie’ noemt, betekent het voor mij eigenlijk: men zegt waar ik vandaan kom. Het is meer een visitekaartje dan een titel van macht. Als mijn geest écht volledig traditioneel zou zijn, dan zou ik nooit naar Europa zijn gekomen.”

Een andere context waarin Kaito zijn griotschap verkent, is de band Avalanche Kaito. Wat begon als een soloproject bij zijn aankomst in Brussel, groeide in 2021 uit tot een trio met Benjamin Chaval op drums en Nico Gitto op gitaar. Samen ontwikkelden ze, zoals Kaito het zelf benoemt, ​“de klankwereld van Avalanche Kaito”. Die laat zich moeilijk onder één genre vatten en wordt vaak omschreven als griot punk noise: een rauwe, tranceachtige muziek waarin Kaito’s stem en vertelpraktijk botsen en versmelten met punk, noise en improvisatie. Sinds hun Belgische debuut in juli 2021 speelde de band op podia in Europa en Canada. 

Buiten de flexibiliteit die hij aan de dag legt rondom creatie, is Kaito ook flexibel in hoé hij over zijn griot-praktijk communiceert. ​“Wanneer ik solo speel, dán speel ik mijn volledige rol als griot op het podium. Op dat moment ben ik tegelijk in het dorp en hier. Mijn geest is gemengd en gelinkt aan beiden. Dat is ook de essentie van de griot.” 

Maar wanneer hij in groep met andere muzikanten speelt, zegt hij liever niet meteen dat hij griot is, uit respect voor de anderen op podium. ​“Wanneer je in een groep werkt, moet je geduldig zijn. Tijdens liveconcerten met anderen, ga ik niet roepen: ​‘Ik ben griot, ik ben griot’. Want dan gaan mensen meteen zoeken naar de betekenis, ze willen dan alles begrijpen.” 

Dit wil niet zeggen dat Kaito geen ruimte laat voor nieuwsgierigheid vanuit het publiek, integendeel. Dat is voor hem net het teken dat hij geslaagd is in het overdragen van zijn griotschap in een nieuwe context. Hij nodigt toeschouwers uit om vanuit hun eigen ervaring betekenis te geven aan wat ze zien en horen. 

“Mijn daden en mijn aanwezigheid doen hun werk en laten de nieuwsgierigheid bij het publiek groeien. Dan komen mensen vragen: ​‘Waarom zing je zo? Waarom voel ik dit? Waarom sta je zo op het podium?’ Mensen voelen dingen wanneer ze anders zijn zonder de hele context te kennen. Daarom is voor mij griot-zijn ook ​‘souplesse’.” Souplesse betekent voor Kaito dat hij zich steeds flexibel opstelt om zijn vormen van expressie aan te passen aan de plaats en tijd waar hij zich bevindt, maar wel steeds de kern van zijn praktijk intact laat. 

Mogelijke hindernissen die Kaito ondervond om zijn creaties in Brussel en België verspreid te krijgen, relativeert hij sterk. Hij benadrukt dat hij zich gesteund voelt, zelfs wanneer hij te horen krijgt dat wat hij doet niet binnen de gangbare programmatiekaders past. ​“Ik respecteer dat, dat is de markt. Maar ik blijf op deuren kloppen. Zolang je eerlijk bent, oprecht in wat je doet, zijn er altijd mensen die je willen steunen. Ik ben vooral dankbaar voor de mensen rondom mij en de steun die ik krijg.” 

Hij verwijst daarbij onder meer naar steun van de Waalse Federatie in Brussel, die verschillende van zijn projecten en albums mee mogelijk maakte. Kaito hoopt in de toekomst nog veel samenwerkingen en projecten te realiseren die mensen samenbrengen, het publiek deugd doen en daadwerkelijk iets in beweging zetten. 

“Mijn droom? Ik wil dat we allemaal samen de grenzen in onze hoofden openbreken. 
Dat is mijn basis-missie: een missie van vrede. En ik wil me concentreren op mijn teksten. Ik wil tekst maken die geneest.”