Draailier
Een draailier is een snaarinstrument waarbij de snaren aangestreken worden door middel van een wiel. Het instrument behoort tot de familie van de chordofonen - instrumenten met trillende snaren - en de bourdoninstrumenten - instrumenten waarop een constante bromtoon (=bourdon) kan klinken. Sinds de folkrevival in de jaren 70 kent het instrument een stijgende populariteit, zijn er elektroakoestische instrumenten ontwikkeld en gebruikt men de draailier in allerlei muziekgenres: van oude muziek tot experimentele muziek, soundscapes, jazz tot zelfs Bach en Schubert.
Wat is het?
Je bespeelt een draailier door te draaien aan een zwengel waardoor de snaren, die op het wiel liggen, aangestreken worden. Melodie speel je door toetsen in te drukken waarop (houten of metalen) tangenten zitten. De tangenten verkorten de melodiesnaren waardoor je verschillende noten kan spelen.
Door de vele vormen van een draailier, zijn er verschillende technieken nodig. Een gitaarvorm heeft namelijk totaal andere bouwtechnieken dan een luitvorm of een tekero (Hongaarse draailier).
Praktijkvoorbeelden
In Vlaanderen groeit een nieuwe generatie draailierspelers op, geholpen door een initiatief van Muziekmozaïek: de ontwikkeling van kinderdraailieren, speciaal gebouwd op maat van jonge leerlingen.
In de eerste week van juli vindt het Gooikoorts Folkfestival plaats. Op de instrumentenmarkt bouwers met hun draailieren, violen, doedelzakken … Ze tonen hun instrumenten, geven uitleg of doen zelfs een kleine herstelling ter plaatse.
In 2023 organiseerde CEMPER met ondersteuning van Muziekmozaïek een draailierdag. Het was een netwerkmoment voor draailierspelers, ‑bouwers en ‑liefhebbers, gevuld met lezingen, interessante debatten, optredens en meer.
Met Focus Vakmanschap werden een methodologie en toolbox ontwikkeld voor het documenteren, delen en activeren van het immaterieel cultureel erfgoed van vakmanschap in Vlaanderen. Als testcasus werd het bouwproces van een luitvormige Franse draailier gedocumenteerd.
Leren en doen
Online
Leer melodieën spelen voor onder andere draailier via de videolessen van de Nederlandse Stichting Draailier & Doedelzak.
In deze videoreeks — gemaakt in het kader van Focus Vakmanschap — legt bouwer Marc Reymen uit hoe hij een luitvormige Franse draailier maakt.
In deze video legt de Zwitserse luthier Alain Perraudin (in het Frans) uit hoe hij een draailier bouwt.
In deze video wordt uitgelegd hoe je zelf een ‘chien’ kan maken. Dat is een een losstaand houten kammetje dat door het maken van ‘slagen’ in de draaibeweging gaat trillen op het bovenblad.
Lessen en workshops
Op de website van Muziekmozaïek vind je een overzicht van muziekacademies die een folkafdeling hebben en welke instrumenten je daar kan leren spelen. Bij een aantal van deze academies kan je draailier leren spelen.
Muziekmozaïek organiseert jaarlijks, in augustus, de Stage voor Volksmuziek in Gooik. Je kan er verschillende sessies volgen voor beginners tot gevorderden en verschillende instrumenten, waaronder draailier.
De Nederlandse Stichting Draailier & Doedelzak organiseert het hele jaar door verschillende cursussen en workshops. De focus ligt op het leren bespelen van draailier en doedelzak.