Home Nieuws 2023 is een feestjaar

2023 is een feestjaar

2023 is een feestjaar voor immaterieel erfgoed. Op 17 oktober zal het precies 20 jaar geleden zijn dat Unesco een nieuwe conventie vastlegde: de 2003 Conventie voor het Borgen van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid. Het is de eerste wereldwijde inspanning die het belang van culturele uitingen van mensen onder de aandacht brengt. Sinds de conventie in werking trad in 2006 ondertekenden maar liefst 181 landen de conventie. Zij engageren zich om de toekomst te verzekeren van dit ‘levend erfgoed’ op hun grondgebied: de praktijken, gewoontes en kennis van vandaag, die mensen van vroeger hebben gekregen en willen doorgeven aan toekomstige generaties. Unesco ontwikkelde een aantal instrumenten om dit te ondersteunen, zoals de immaterieelerfgoedlijsten en een fonds voor internationale ondersteuning.

De conventie in België

De conventie vraagt haar lidstaten om een beleid rond immaterieel erfgoed te ontwikkelen op maat van het land. België was bij de eerste landen die in 2006 de conventie ondertekende en legde – op maat van het land – de verantwoordelijkheid uit bij de regionale overheden. Zo ontstond er een apart beleid voor Vlaanderen, Wallonië, Brussel en de Duitstalige Gemeenschap. Vlaanderen zet zich in om immaterieel erfgoed in kaart te brengen en zichtbaar te maken via de Inventaris Vlaanderen voor Immaterieel Cultureel Erfgoed en het overzicht op immaterieelerfgoed​.be. Daarnaast willen ze mensen inspireren door goede acties rond het borgen van immaterieel erfgoed in de kijker te zetten. Sinds 2018 organiseerde Vlaanderen al vijf aanvraagrondes voor de beurzen voor het doorgeven van vakmanschap. Hiermee ondersteunt Vlaanderen vakmensen om hun kennis en kunde door de geven in een meester-leerlingtraject.

Domein 2: podiumkunsten

Unesco categoriseert al het immaterieel erfgoed in vijf niet-exhaustieve domeinen:

  1. mondelinge tradities en expressies (oral traditions and expressions);
  2. podiumkunsten (performing arts);
  3. sociale praktijken, rituelen en feesten (social practices, rituals and festive events);
  4. kennis en kunde in verband met de natuur en het universum (knowledge and practices concerning nature and the universe);
  5. traditioneel vakmanschap (traditional craftsmanship).

Heel wat muziek- en podiumpraktijken kregen een enorme boost onder impuls van de 2003 Conventie en de daaruit voortkomende initiatieven. Van de 676 elementen die Unesco erkende op haar immaterieelerfgoedlijsten, hebben er 355 (zo’n 52%) een link met dat tweede domein: podiumkunsten. Drie daarvan komen uit België. Het carnaval van Binche – dat opgeluisterd wordt door heel wat dans en muziek – prijkt sinds 2008 op de Representatieve Lijst voor het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid. Het jachthoornblazen op de Franse Trompe d’ Orléans kreeg in 2020 een plekje op diezelfde lijst. En de borgingsinitiatieven van de beiaardcultuur werden in 2014 opgenomen op het Register voor Goede Borgingspraktijken.

CEMPER en immaterieel erfgoed

Als Centrum voor Muziek- en Podiumerfgoed zet CEMPER uiteraard ook volop in op het immaterieel erfgoed binnen domein twee. We bieden onder andere muzikanten, dansers, instrumentenbouwers, poppenspelers en verenigingen begeleiding bij de beleidsinstrumenten die Vlaanderen ontwikkelt. Anderzijds stappen we projectmatig mee in interessante initiatieven rond het borgen van muziek- en podiumpraktijken. Een selectie van onze activiteiten de voorbije jaren:

Aan een erkenning van een praktijk op de Inventaris Vlaanderen voor Immaterieel Cultureel Erfgoed gaat een heel traject vooraf. Door onderzoek, gespreksmoderatie en als redacteur begeleiden wij erfgoedgemeenschappen met hun inventarisaanvraag. De voorbije jaren leidde dit tot de erkenning van de muziekkunst van het jachthoornblazen op Franse hoorn en fanfarecultuur: het fanfareorkest van de Lage Landen.

In 2021 werkten we samen met Werkplaats immaterieel erfgoed, de erfgoedcellen, PARCUM en KADOC een themacampagne uit rond het immaterieel erfgoed van muziek en podiumkunsten. Het opzet? De zichtbaarheid ervan vergroten op het platform immaterieelerfgoed​.be! En dat lukte. Dat jaar groeide het platform met 48 muziek- en podiumpraktijken: van rolstoel dansen tot kora spelen, en van musettes bouwen tot bhajans zingen. Ook na het campagnejaar blijft het aantal registraties op het platform groeien, zo wordt de diversiteit van muziek en podiumkunsten in Vlaanderen steeds beter zichtbaar.

De beurzen voor het doorgeven van vakmanschap is een van de interessantste instrumenten die Vlaanderen ontwikkelde naar aanleiding van het immaterieelerfgoedbeleid. Sinds de eerste editie van de beurs in 2018, begeleidden we al heel wat meesters en leerlingen met hun aanvraag, want ook binnen de muziek en podiumkunsten zit heel wat vakmanschap. Denk daarbij bijvoorbeeld aan instrumentenbouw, het maken van poppen en marionetten, poëzie of traditionele muziek.

Toen ik gecontacteerd werd om een dossier in te vullen voor een meester-leerlingbeurs, zag ik dat eerst niet zitten. Maar CEMPER heeft het dossier samen met mij vakkundig ingevuld en ... mijn aanvraag werd goedgekeurd!
- Marc Reymen

Ten slotte stapte CEMPER mee in tal van interessante projecten. Ontdek meer op onze projectpagina’s:

Kortom, een selectie mooie realisaties die voortvloeien uit 20 jaar internationaal immaterieelerfgoedbeleid. We sluiten ons aan bij enkele initiatieven die de verjaardag van de Unesco Conventie voor het Borgen van Immaterieel Cultureel Erfgoed in de kijker zetten en organiseren op woensdag 18 oktober een netwerkmoment voor actoren uit de muziek en podiumkunsten, en uit de erfgoedsector. Schrijf je in voor dit Domein 2‑overleg en hef samen met ons het glas op het 20-jarig bestaan van de conventie.

Ook interessant

23 apr. 2024

“Gentse volksliedjes hebben een grote verbindingskracht”

Folkmuzikant Wim Claeys zingt samen met de Stemband liedjes in het Gents dialect. Het kinderkoor kreeg een plaats op het Register van Inspirerende Vo…
Lees meer
16 apr. 2024

"We doen toverlantaarnshows zoals die in de periode 1820-1920 kunnen geweest zijn"

In hun vrijetijd voeren Dominique Santens en Philippe Khazzaka, samen met twee collega’s, toverlantaarnshows op. Wat is een toverlantaarn juist?
Lees meer
22 mrt. 2024

Muziek en podiumkunsten op Erfgoeddag 2024

Ontdek een selectie van activiteiten op Erfgoeddag 2024 waarbij muziek- of podiumerfgoed centraal staat.
Lees meer
11 mrt. 2024

Verslag werksessie Dans en het museum

Hoe kan een samenwerking tussen dans en musea er uitzien? Aan de hand van prikkelende stellingen, vragen en praktijkvoorbeelden gingen we hierover in…
Lees meer