Use it and/or lose it – Creatief (her)gebruik van Erfgoed

In hun presentatie liet Moens ons zien op welke manier ze bij IPEM het erfgoed van niet alleen de Synthi100, maar ook ander materiaal, actief bleven houden. Zo creëerden ze bijvoorbeeld voor de EMT140 een VR-omgeving via dewelke een galmplaat die bij hen in het labo staat vanop afstand op het AntennA Festival kon worden bediend. Vanaf 2010 werden steeds vaker projecten met de Synthi ondernomen, maar het was nadat de broers Dewaele van Soulwax interesse hadden getoond dat een golf aan interesse voor gebruik en presentatie van de synthesizer merkbaar was. Waar de timing van Soulwax goed was – de Synthi werd tijdelijk bij hen in de studio gestockeerd en gerestaureerd tijdens de verhuis van IPEM naar De Krook – vroeg de hernieuwde interesse wel om een andere aanpak. Een combinatie van presentatiedagen zoals op Wintercircus (2024) of Deep Listening Night (2026), met repetitiedagen bij IPEM zelf maakte dat er een plan van aanpak en framework was om activatie van dit erfgoed mogelijk te maken. De artiesten noteerden de configuratie van hun creaties op dope sheets, die tijdens het presentatiemoment konden worden gebruikt om opnieuw te creëren wat in de labo’s bij IPEM tot stand kwam. 

Chris Snik, docent kostuumontwerp aan de Academie voor Schone Kunsten in Antwerpen, startte haar presentatie met een kleine bevraging: Wat is een kostuum eigenlijk? Kostuumontwerp betreft kleding die gemaakt en gedragen wordt in functie van een ander medium en ook ander erfgoed, zoals podium, dans en muziek. Mode kan een rol spelen in kostuums, maar mode is meer een expressievorm op zich. Kostuums halen hun betekenis uit een specifiek geheel en de context waarin ze zich bevinden. Maar wat is dan het erfgoed van het kostuum, enkel het kostuum zelf of ook het erfgoed erachter? En ​‘van wie’ is dat erfgoed dan? Van de ontwerper, van de maker, of van de drager? Of van de productie waarvoor het gecreëerd is? 

Kostuums kunnen een performer transformeren en kunnen helpen om weer te geven wat het gevoel of de emotie van een personage is, en in welk stadium zij zich bevinden. Het kan ook sociale verhoudingen of tijdsaanduidingen aangeven. Aan de hand van een fragment uit Les Pêcheurs de Perles (Bizet, uitgevoerd door FC Bergman, 2024) illustreert Chris Snik deze impressies. Maar, voegt ze toe, de ervaring van het publiek kan niet louter door beeldopname worden vastgelegd. Film is wat dat betreft een ander medium, waarbij het een rol speelt hoe een camera kostuums in beeld brengt, wanneer ze inzoomen op een slijtage, of blijven hangen op een lichtinval die het kostuum beïnvloedt. Het soort performatieve vorm waarvoor een kostuum wordt gemaakt, heeft dan ook erg veel invloed. Ze worden niet gemaakt voor een stilstaande paspop. In een grote zaal moet een kostuum tot op de laatste rij kunnen overkomen, dansers moeten kunnen bewegen, bij een opera mag het kostuum de zanger niet beperken. 

Pieter De Ketelaere Pirlet is van opleiding kunsthistoricus, maar heeft ook een eigen ontwerppraktijk als scenograaf, waar hij decors ontwerpt voor amateurgezelschappen. Hij was enkele jaren actief bij Stadsschouwburg Brugge – een 19^e-eeuws theater – als projectmedewerker, waar hij mee collecties ontsloot, beschreef en onderzocht. Daarnaast werkte hij mee aan twee expo’s waarbij publiek op een interactieve manier theater(technisch) materiaal konden ontdekken, op de plaats waar het ooit stond. 

In zijn scenografisch werk maakt Pieter dan ook gebruik van technieken die geïnspireerd zijn op net die historische praktijken die ook in Stadsschouwburg Brugge aan bod kwamen. Daarbij was vooral sprake van een changement à vue, de kern van hoe een 19^e-eeuws theater keek naar decor. Scènewissels vonden toen plaats in volle belichting, want een volledige black-out was niet mogelijk. Ook voor het publiek nu creëert dit een zekere esthetische en spectaculaire ervaring. Decors kunnen werkelijk langs alle kanten van de scène verschijnen. 

In zijn presentatie toonde Pieter ons hoe hij voor drie voorstellingen van een amateurmusicalvereniging in Brugge overgangen tussen scènes technisch in elkaar stak. 

Voor The Hello Girls (2024) haalde hij zijn inspiratie echt uit historische theatermachinerie. In dit stuk was het primaire thematische uitgangspunt de grote archiefrekken, die in zekere zin de functie van beschilderde theaterdoeken overnamen, via rails bovenaan en met geleiding in de vloer zelf. Daarnaast werden rijdbare plateaus benut, die aan de zijkant met tamboers werden bediend. Om dit mogelijk te maken, werd de vloer opgehoogd, zodat onderin staalkabels heen en weer konden bewegen. Op die manier kon het changement à vue langs zodanig veel kanten in het zicht van het publiek gebeuren, dat het bijna een verrassing werd langs waar de volgende scènewissel zou worden geactiveerd.