Theater in de kijker gezet als immaterieel erfgoed

Kostuums maken een belangrijk deel uit van podiumvoorstellingen (zoals theater) en evenementen (zoals processies). Samen met andere (decor)elementen creëren kostuums een bepaalde sfeer en tonen ze op welke locatie of in welke tijdsperiode het verhaal zich afspeelt. Kostuums zorgen ook voor herkenbaarheid: Welk personage zie je? En welke eigenschappen, zoals sociale klasse, leeftijd of beroep, heeft het personage? Elke voorstelling en evenement heeft zijn eigen verhaal en personages. Kostuums worden op maat daarvan gemaakt. Dat proces begint met informatieverzameling. Vervolgens wordt een schets gemaakt die wordt omgezet in naaipatronen. 

Operette is een vorm van komisch muziektheater waarbij spreektheater wordt afgewisseld met muziek, zang en vaak ook dans. Het is een heel toegankelijk genre. Tegelijkertijd heeft het een complexiteit die het de moeite maakt om ernaar terug te gaan en nieuwe dingen te ontdekken. 

Muziek speelt een grote rol bij operette en kan ook bijdragen aan het humoristische karakter ervan. Operettes worden soms met een kleine bezetting uitgevoerd, soms zelfs enkel piano. Maar door te werken met een (klein) orkest, creëer je meer mogelijkheden, ook op humoristisch vlak. De verschillende kleuren in het orkest bieden namelijk niet enkel een ruim klankpalet, maar ook meer mogelijkheden voor komische contrasten. 

Mime is een theatervorm waarbij acteurs een verhaal non-verbaal uitbeelden. Het draait om het gebruik van lichaamsbeweging en gezichtsuitdrukking om emoties en verhalen over te brengen. Het verhaal kan uiteenlopende vormen aannemen: serieus, tragisch, maar ook humoristisch. 

De mimespeler heeft geen vaste outfit. Sommigen kiezen ervoor hun gezicht wit te schminken, met zwarte wenkbrauwen en rode lippen. ​“Ook de witte clown in het circus en acteurs uit de stille film, zoals Charlie Chaplin, Buster Keaton en Harold Lloyd, maakten hun gezicht wit”, vertelt mimespeler Carlos ​‘Carloconi’ Decoene. ​“Zo kan je je gelaat accentueren en expressiever maken.” 

Opera is een theatergenre waarbij een verhaal gebracht wordt op muziek. De tekst wordt gezongen — in een klassiek geschoolde stem — met soms gesproken dialoog tussen. Een orkest kleurt mee de emotie, net als de muziek in een film. 

De voorbereidingen als regisseur starten al een tweetal jaar op voorhand – waarbij wel verschillende projecten door elkaar lopen. Regisseur Tom Goossens bereidt zich voor door heel vaak het stuk te lezen, te kijken wat muzikaal verteld wordt, artikels te lezen over hoe het stuk in het verleden gepercipieerd werd, en eventueel andere regies te bekijken. ​“Ik probeer om bij bijna elke zin al minstens één idee te hebben van wat ik zou kunnen doen, zodat ik altijd iets heb om op terug te vallen”, zegt Goossens daarover. 

Het decor is vaak de eerste verteller van een theatervoorstelling. Nog voor een speler het podium betreedt, toont het het publiek in één blik waar het verhaal zich kan afspelen en welke sfeer er hangt. In het vrijetijdstheater is decors bouwen daarom een belangrijk onderdeel van het geheel. 

Decorbouw start wanneer een regisseur beslist welke ruimtes het verhaal nodig heeft: een woonkamer, een marktplein, een boomhut of net een sobere speelvloer. Op basis daarvan wordt een eerste plan gemaakt. Decorbouwers vertalen dit naar iets tastbaars: panelen, deuren, zichtlijnen, looproutes en veilige overgangen. ​“Een regisseur vertrekt meestal van een basisplan,” vertelt Geert Van de Walle (Toneelgroep Ik Dien), ​“maar wij moeten nadenken: kan dit technisch, past dit in de zaal, kunnen spelers hier veilig door?” 

Het schimmenspel karagöz is een eeuwenoude vorm van volkstheater uit Turkije waarin kleurrijke, vlakke figuren tot leven komen achter een verlichte schermkast. De traditie maakt deel uit van immaterieel erfgoed in Turkije en combineert humor, sociale satire en poëzie. Ook in Vlaanderen leeft deze kunstvorm verder, onder meer dankzij poppenspeler Luk De Bruyker, die het karagöz-spel bestudeerde bij meester Torün Çelebi en de traditie naar Gent bracht. 

De griotcultuur omvat een samenhangend geheel van muziek, dans en verhalen die als drager van orale geschiedenissen in West-Afrikaanse samenlevingen functioneren. Griots zijn muzikanten, dansers en vertellers. Zij bewaren de geschiedenis van families en gemeenschappen en geven die door via zang, ritme en woord. Hun kennis leeft niet in boeken, maar in het lichaam, in het geheugen en in de relatie tussen mensen. 

Kostumering in het vrijetijdstheater omvat het kiezen, samenstellen en aanpassen van kledij en bijhorende attributen die spelers nodig hebben om hun personage vorm te geven op scène. Het gaat daarbij niet alleen om opvallende of historische kostuums. In veel producties vandaag bestaat kostumering uit herkenbare, dagelijkse kledij die aansluit bij het personage en de context van het verhaal.